ناسازگاری (تعارض و تزاحم) قواعد الگوی مصرف فرد مسلمان
نویسندگان
1 پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
2 دانش آموخته دکترای اقتصاد اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
3 پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی- معاون آموزش
doi
چکیده
دو نوع ناسازگاری (تعارض و تزاحم) در الگوی مصرفی انسان مسلمان قابل شناسایی است. تعارض در مقام ترسیم الگوست و تزاحم بین قواعد امری طبیعی در مرحله اجراییکردن این الگوست و تا راههای حل آن را نشناسیم قادر به اجراییکردن آن نخواهیم بود. در این تحقیق ابتدا موارد ناسازگاری در الگوی مصرف مسلمان را بیان میکنیم سپس به روش اسنادی و کتابخانهای، مجموعه قواعد مصرفی را احصا مینماییم. در گام بعدی هر یک از اصطلاحهای تعارض و تزاحم را از اصول فقه شیعه تبیین میکنیم و نشان میدهیم که چگونه تعارض در ترسیم و تزاحم در تحقق الگوی مصرف مانع ایجاد میکند. آنگاه تعارضات احتمالی بررسی شده و روشهای اصولی جهت حل تعارضات ظاهری از جمله «حکومت و ورود»، «تخصیص و تخصص» و «تقیید» به اختصار تبیین میشود و تعارضهای واقعی احتمالی که نیازمند کار اجتهادی است به مجالی دیگر محول میشود. در ادامه تزاحمات احتمالی میان این قواعد به روش توصیفی تحلیلی بررسی میشود و روشهای عقلی جهت رفع تزاحمات میان قواعد که مهمترین آن قاعده طلایی «الأهم فالأهم» است، ارائه میشود. یافتههای تحقیق حاکی از وجود بالاترین تعارضها و تزاحمها در قواعدی همچون شأن، توسعه و انفاق از میان 29 قاعده شناسایی شده است. این روششناسی برای حل تعارضات و تزاحمات میان قواعد مصرفی در مقام افتاء و حکم و مقام عمل و اجرای آن میتواند هم برای تصمیمساز، برنامهریز و طراح سیاستهای کلان مصرفی و هم برای مصرفکننده و مجری این برنامهها مفید باشد و او را از چالش تعارضات و تزاحمات و بنبست حاصله خلاصی بخشد.
