تحلیل هیدرولوژیکی مخزن سد قشلاق و برداشت بهینه از آن برمبنای تحلیل خشکسالیهای حوضۀ رودخانه
نویسندگان
1 کارشناس ارشد مهندسی منابع آب، دانشگاه تبریز
2 استادیار گروه مهندسی آب، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، ایران
3 استاد، گروه مهندسی آب، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه تبریز
4 کارشناس ارشد زمینشناسی زیستمحیطی، دانشگاه ارومیه
doi
10.22059/ije.2016.59665چکیده
در بیشتر شهرهای ایران برای تأمین نیازهای شرب، کشاورزی و صنعتی از مخازن سدهای در حال بهرهبرداری استفاده میشود، اما بهدلیل نبود قانون بهرهبرداری مناسب یا متوازننبودن میزان تقاضا و حجم مخزن (از زمان ساخت تا کنون)، باید دستورات بهرهبرداری مناسب برحسب شرایط موجود تغییر یابد. بررسی عملکرد حجم ذخیرۀ مخزن سد قشلاق از نظر بیشترین برداشت بهینۀ مطمئن برای مصرف کشاورزی و با فرض تأمین 100 درصد آب شرب و تعیین میزان حجم ذخیره، هدف مطالعۀ حاضر است. برای اینمنظور از روش برنامهریزی خطی در محیط متلب استفاده شد. دورۀ بحرانی 51 ماه بهروش هربست بهدست آمد و براساس آن مقدار بهینۀ آب آزادشده برای تأمین آب کشاورزی در دورۀ آماری (مهر 1366 تا شهریور 1391) 334/1 میلیون مترمکعب بهدست آمد. با مقایسۀ پتانسیل مصرفی کشاورزی منطقه و میزان برداشت بهینۀ محاسبهشده مشخص شد که فقط 60 درصد از نیازها برآورده شده و این مقدار نیاز آبیاری ماههای تیر (2/2 میلیون مترمکعب)، مرداد (47/2 میلیون مترمکعب) و شهریور (29/2 میلیون مترمکعب) را تأمین نکرده است. ضریب همبستگی بین مقادیر حجم ذخیرۀ ماهانۀ بهدستآمده از بهینهسازی و حجم ذخیرۀ ماهانۀ واقعی در مخزن 84/0 بهدست آمد. نتایج نشان داد بیشترین ذخیرۀ ماندگاری در حجم 162 میلیون مترمکعب (که برابر 4/3 حجم مخزن است) با احتمال (50 درصد) رخ میدهد. همچنین از برازش توزیعهای آماری بر مقادیر سرریزها طی دورۀ آماری مشخص شد که بهترین توزیع با کمترین خطا، توزیع گامبل است. بهطور کلی، نتایج بهینهسازی نشان داد بهکارگیری برنامهریزی خطی میتواند کاربران را در استفادۀ بهینه از منابع آبی برای مصارف کشاورزی و صنعتی کمک کند.
