فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده   سابقه و هدف  پسروی آب دریاچه ارومیه و خشک شدن تدریجی آن باعث تشکیل کانون‌های متعددی از گردوغبار در این مناطق شده است. بنابراین نیاز به شناسایی کانون‌های بحرانی فرسایش بادی به عنوان اولین گام برای کنترل آن می‌باشد. این مطالعه با هدف شناسایی دقیق منابع داخلی تولید گردوخاک در بخشی از ناحیه شرقی دریاچه ارومیه با استفاده از روش ترکیبی گوگل ارث انجین (GEE) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) انجام شد.                            مواد و روش‌ها در این پژوهش به منظور شناسایی کانون‌های بحرانی فرسایش بادی از داده‌های سرعت باد، شیب، رطوبت خاک، میزان بارش، شاخص پوشش گیاهی و شوری خاک به عنوان لایه‌های اصلی استفاده شد. لایه‌های اصلی با انجام فرایند محاسباتی لازم بر روی تصویر ماهواره لندست 8 در بازه‌های زمانی 2013 تا 2021 استخراج شد. در مرحله بعد، لایه‌های اصلی بعد از آماده‌سازی داده‌ها و بعد با استفاده از عملگر‌Fuzzy Membership  بر روی هریک از لایه‌ها نرمال‌سازی انجام شد. سپس لایه‌ها با عملگر Fuzzy Overlay و با روش گاما و برای هر فصل (تر-خشک) در هر سال روی‌هم‌گذاری گردید و نهایتاً 18 نقشه کانون‌های فرسایش بادی در هر فصل و در هر سال استخراج شد و در نهایت نقشه کانون‌های پایدار فرسایش بادی در منطقه مورد مطالعه تهیه گردید. نتایج پس از تعیین عضویت برای هریک از لایه‌های وابسته به پارامترهای مؤثر بـر روی پدیده فرسایش بادی در منطقـه مـورد مطالعه و اجرای مدل، نقشه نهایی کانون های پایدار فرسایش بادی بر اسـاس عملگرFuzzy Overlay  و روش And (اشتراک) بدسـت آمد. نتایج تحقیق نشان داد مناطقی که موقعیت آنها دور از دریاچه ارومیه بوده و یا در ارتفاع بالاتری قرار دارند کمتر در معرض خطر فرسایش بادی قرار دارند و هر چه به سواحل حاشیه دریاچه نزدیکتر می شویم بعلت شرایط توپوگرافی، اکولوژیکی، اقلیمی، کاربری اراضی و ادافیکی، منطقه بیشتر در معرض خطر فرسایش بادی قرار می گیرد و اگر کانون این مناطق شناسایی نشوند در آینده نزدیک گردوغبار و طوفان های نمکی حاصل از آنها تهدید بزرگی برای مناطق شهری، کشاورزی، باغ‌ها و سلامتی انسانها خواهد بود و نهایتاً مشکلات زیست محیطی و اقتصادی- اجتماعی زیان باری درپی خواهد داشت. نتایج این پژوهش همچنین نشان داد که نواحی واقع در نزدیکی روستاهای شنگل آباد، کوشک، قلعه حسن آباد، قم تپه، قزل دیزج، مهدینلو، قشلاق، بهرام آباد، تیمورلو و خورخور به عنوان کانون فرسایش بادی در طول سالهای 2013 تا 2021 را تشکیل می دهند. براساس ایـن نقـشه سـطوح بـا خطر بسیار زیاد به فرسایش بادی در بخش نزدیک به حاشیه دریاچه واقع شده است و در این مناطق بعلت شوری بالای خاک، دمای زیاد، پوشش گیاهی کم و سرعت باد بیشتر در این نواحی که بیشتر دشتی و مسطح بوده و دارای شیب کمی بوده خطر فرسایش خاک زیاد می باشد. نتیجه‌گیری بررسی عوامل مرتبط (خاک، پوشش گیاهی، اقلیم) با تأثیر بر فرسایش بادی در مقیاس متوسط با هدف شناسایی کانون های پایدار فرسایش بادی و بیان روش منشأیابی آن با استفاده از سنجش از دور، گوگل ارث انجین (GEE) و سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS) نشان داد که بیشترین خطر فرسایش بادی در بخش‌های شرقی منطقه مورد مطالعه به دلیل وجود مناطق بدون پوشش گیاهی یا با پوشش بسیار کم، شوری بالای خاک و تخریب ساختمان خاک، وجود خاک های شور-قلیایی، دمای زیاد و بادهای مکرر و شدید اتفاق می افتد و این موضوع نشان‌دهنده این واقعیت است که خطر فرسایش بادی کل منطقه را تهدید می کند. این مدل به ما اجازه می دهد تا آسیب پذیرترین مناطق در برابر فرسایش بادی را شناسایی کنیم. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد مناطقی در شهرستان شبستر و اسکو به مساحت حدود 77000 هکتار از کل 690000 هکتار منطقه مورد مطالعه بیشتر درمعرض خطر فرسایش بادی قرار دارند و به عنوان کانون های فرسایش بادی تشخیص داده شد. بنابراین نیاز به برنامه ریزی برای مقابله با این پدیده به منظور جلوگیری از توسعه آن ضروری به نظر می رسد و محافظت مؤثر در برابر فرسایش بادی (بیولوژیکی-مدیریتی و بیومکانیکی) بایستی به منظور دستیابی به درک جامع تر از مناطق حساس به فرسایش بادی انجام شود.