فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدفاستفاده بی‌رویه، غیراصولی و خارج از ظرفیت باعث تخریب و کاهش ظرفیت مراتع شده است. بنابراین بهره‌برداری‌های متنوع و اصولی از مرتع، سبب کاهش فشار دام بر مرتع، حفظ و احیاء پوشش گیاهی، ایجاد اشتغال و افزایش درآمد استفاده‌کنندگان از مراتع می‌شود. زنبورداری یکی از جنبه‌های استفاده چند منظوره از مراتع بوده که علاوه بر تولید عسل و سایر فراورده‌های فرعی، نقش مهمی در گرده‌افشانی و بقای محصولات کشاورزی، جنگلی و مرتعی و افزایش درآمد بهره‌برداران و بهبود وضعیت اقتصادی روستاییان دارد.مواد و روش‌ها  این تحقیق برای ارزیابی ظرفیت اکولوژیکی و اقتصادی زنبورداری در مراتع جهان‌نما استان گلستان انجام شد. بعد از جمع‌آوری اطلاعات پایه، طی بازدیدهای منظم در فصل رشد فهرست‌برداری از گونه‌های گیاهی و شناسایی آنها انجام گردید. سپس خانواده، نام علمی و فارسی و طول دوره گلدهی آنها با استفاده از منابع موجود تعیین شد. نوع تحقیق کاربردی و رویکرد آن کمی بود. ابزار جمع‌آوری داده پرسش‌نامه بود و با استفاده از منابع موجود و مصاحبه مستقیم با تمامی زنبورداران که 15 نفر بودند، انجام شد. این پرسش‌نامه شامل نهاده‌های مصرفی، نیروی کار (نفر-روز)، میزان مصرف (کیلوگرم) و قیمت نهاده‌های تولید (ریال)، درآمد، هزینه تولید، مقدار و قیمت، تعداد روز‌ها و ماه‌های استفاده از مراتع مذکور و میزان رضایتمندی بهره‌برداران از پوشش گیاهی مراتع مذکور برای موضوع زنبورداری بود. روایی پرسشنامه با استفاده از نظرات افراد متخصص و دارای تجربه در این زمینه تأیید و پایایی پرسشنامه با استفاده از روش ضریب آلفای­کرونباخ (81/0) و با استفاده از نرم‌افزار SPSS برآورد گردید. درنهایت برای برآورد سود حاصل از مراتع برای زنبورداری، از روش شاخص‌سازی براساس روش ارزش تولید نهایی (Marginal Product) و رابطه بین تعداد روزهای استفاده و رهاسازی زنبورعسل در مرتع و تولید عسل استفاده شد.نتایجبه‌طورکلی 134 گونه گیاهی شهدزا، گرد‌ه‌زا و شهدزا و گرد‌ه‌زا از 80 جنس و 31 تیره گیاهی در منطقه شناسایی شدند. تیره‌های Asteraceae (29 گونه)، Lamiaceae (23 گونه) و Fabaceae (19 گونه) دارای بیشترین درصد فراوانی هستند. از لحاظ کلاس جذابیت، به ترتیب 28، 39، 43، 21 و 3 گونه در کلاس‌های جذابیت 1 تا 5 قرار گرفتند. بیش از 64 درصد گونه‌های شناسایی شده مولد شهد و گرده هستند. با توجه به بازدیدهای منظم صحرایی، تاریخ و طول دوره گلدهی گیاهان از اردیبهشت تا شهریورماه متغیر بود. بیشتر گونه‌های گیاهی منطقه (52 گونه)، دارای گلدهی از خرداد تا مردادماه و 20 گونه دارای گلدهی از تیر تا مردادماه بودند. بنابراین ماه‌های خرداد تا مردادماه، زمان مناسبی برای استقرار کندوهای زنبورعسل در این مراتع می‌باشد. نتایج نشان داد با توجه به اینکه مدت زمان گلدهی بیشتر گیاهان شهدزا و گرد‌ه‌زا در مراتع مذکور برابر 93 روز (از اول خرداد تا آخر مردادماه) و میانگین تعداد روزهای بهره‌برداری از مراتع 74 روز است؛ ازاین‌رو ارزش کل اقتصادی مرتع شامل ارزش اقتصادی کلیه خدمات و کالاهایی است که اکوسیستم مرتع شامل علوفه، گیاهان دارویی، اکوتوریسم، خدمات تنظیمی و ... می‌شود که ارزش اقتصادی حاصل از زنبورداری در مرتع جزئی از آن می‌باشد. بنابراین ارزش کل اقتصادی مراتع برای زنبورداری با توجه به تعداد روزهای بهره‌برداری و قیمت به‌روز عسل طبق سال 1402 (645000 تومان)، برابر 13754560500 ریال و ارزش اقتصادی زنبورداری برابر 9/1551438 ریال در هکتار محاسبه شد.نتیجه‌گیریبه‌طورکلی نتایج نشان‌دهنده این نکته است که این مراتع با توجه به برخورداری از گونه‌های مختلف گیاهی که عمدتاً دارای کلاس جذابیت I تا III می‌باشند، دارای ظرفیت مناسبی برای توسعه فعالیت‌های زنبورداری و افزایش درآمد اقتصادی نیز هستند که می‌توان در کنار تأمین علوفه برای تعلیف دام‌ها، از این ظرفیت ارزشمند نیز برای بهبود معیشت بهره‌برداران استفاده نمود.