فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدفمدیریت پایدار منابع‌طبیعی در مناطق خشک نیازمند به‌کارگیری رویکردهای نوینی مانند حکمرانی مشارکتی است که بر تعامل و همکاری میان ذی‌نفعان مختلف تأکید دارد. در این میان، انسجام سازمانی به‌عنوان شاخصی از هماهنگی و پیوستگی میان نهادهای مرتبط، نقشی اساسی در تسهیل فرایندهای مشارکتی ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف تحلیل پویایی انسجام سازمانی در شهرستان تفتان و بررسی تأثیر اجرای طرح‌های توسعه‌ای بر آن، از روش تحلیل شبکه اجتماعی استفاده می‌کند. بدین‌وسیله، تلاش می‌شود تا تصویری روشن‌تر از چگونگی اثرگذاری انسجام نهادی بر تحقق حکمرانی مشارکتی منابع در بستر مناطق خشک ارائه شود.مواد و روش‌هااین پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی (SNA) به بررسی ساختار روابط و الگوهای تعامل بین سازمان‌ها و نهادهای دست‌اندرکار در پیاده‌سازی طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی شهرستان تفتان می‌پردازد که نقشی حیاتی در حکمرانی مشارکتی و پایدار منابع مرتعی و بیابانی منطقه ایفا می‌کند. برای این منظور، روابط بین 25 سازمان مرتبط با اجرای این طرح در دو بازه زمانی، پیش از اجرای طرح (سال 1400) و پس از اجرای آن (سال 1402)، مطالعه شد. سازمان‌های مورد مطالعه از طریق بررسی اسناد و مدارک مرتبط با طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی و با استفاده از روش نمونه‌گیری شبکه کامل شناسایی شدند. داده‌های مربوط به میزان تبادل اطلاعات و همکاری بین این سازمان‌ها از طریق پرسشنامه‌ای با مقیاس طیف لیکرت 5 گزینه‌ای جمع‌آوری شد. داده‌های جمع‌آوری‌شده به فرمت ماتریس باینری (صفر و یک) تبدیل و با استفاده از نرم‌افزارهای Excel برای آماده‌سازی و UCINET برای تحلیل شبکه پردازش شدند. به‌منظور تحلیل ساختار شبکه و ویژگی‌های آن، شاخص‌های متنوع تحلیل شبکه اجتماعی در سطح کلان شامل تراکم، تمرکز (درجه ورودی و خروجی)، دوسویگی، انتقال‌پذیری و میانگین فاصله ژئودزیک محاسبه و تغییرات آنها در طول زمان ارزیابی شد.نتایجنتایج تحلیل شبکه اجتماعی نشان داد که پس از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی در شهرستان تفتان، تغییرات قابل توجهی در ساختار شبکه روابط سازمانی رخ داده است. تراکم شبکه از 42 درصد قبل از طرح به 59 درصد پس از طرح افزایش یافت که نشان‌دهنده گسترش سطح ارتباطات و تعاملات بین سازمان‌ها برای هماهنگی بهتر در مدیریت منابع طبیعی است. همچنین، میزان دوسویگی پیوندها از 28 درصد به 59 درصد افزایش یافت که بیانگر شکل‌گیری روابط متقابل و پایدارتر بین کنشگران شبکه در تبادل اطلاعات و همکاری‌های مربوط به منابع طبیعی است. در مقابل، میزان تمرکز درجه در هر دو شبکه ورودی و خروجی کاهش یافت، به‌طوری‌که تمرکز خروجی از 9/63 درصد به 8/52 درصد و تمرکز ورودی از 8/24 درصد به 4/22 درصد رسید که نشان‌دهنده توزیع متوازن‌تر قدرت و نفوذ در شبکه و افزایش مشارکت سازمان‌های بیشتر در فرایندهای تصمیم‌گیری مرتبط با منابع طبیعی است. علاوه بر این، افزایش انتقال‌پذیری شبکه از 32 درصد به 43 درصد و کاهش میانگین فاصله ژئودزیک از 33/1 به 25/1، به‌وضوح نشان‌دهنده بهبود انسجام ساختاری و تسریع تبادل اطلاعات و دانش بین سازمان‌های فعال در منطقه است. این تغییرات ساختاری، ظرفیت بالقوه شبکه سازمانی را برای پاسخگویی هماهنگ به چالش‌های مدیریت منابع و پیشبرد اهداف حکمرانی مشارکتی افزایش می‌دهد.نتیجه‌گیری یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی در شهرستان تفتان با ایجاد تغییرات مثبت در شاخص‌های ساختاری شبکه روابط سازمانی، به‌طور قابل توجهی به تقویت انسجام سازمانی در راستای حکمرانی مشارکتی مؤثر در مدیریت منابع این منطقه کمک کرده است. پژوهش‌های آینده می‌توانند به بررسی عمیق‌تر سازوکارهای ایجاد این تغییرات و تأثیر آنها بر پیامدهای عینی مدیریت منابع و توسعه روستایی در شهرستان تفتان بپردازند.