بازنمایی نهادینهشدۀ هویت زنان سیاه بلوچ در تقاطع نژاد، جنسیت و ساختارهای نهادی
نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری جامعه شناسی فرهنگی، گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
3 دانشیار گروه مطالعات زنان و خانواده، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
doi
10.22080/ssi.2025.29079.2274چکیده
اهداف: پژوهش حاضر با هدف بازنمایی برساخت هویت زنان سیاه بلوچ ساکن در جنوب استان سیستان و بلوچستان انجام شد و فرآیند ساختهشدن این هویت در تقاطع نژاد، جنسیت و نظام کاستی مورد واکاوی قرار گرفت. روش مطالعه: این مطالعه به روش کیفی و با رویکرد نظریۀ دادهبنیاد انجام شد و با 26زن سیاهپوست بلوچ که ساکن شهرهای چابهار، نیکشهر و ایرانشهر بودهاند، مصاحبههای عمیق نیمه ساختاریافته، هدفمند و با رعایت حداکثر تنوع انجام شد. یافتهها: هویت زنان سیاه بلوچ بهواسطۀ نظام بردهداری و استثمار تاریخی اجداد آنها، کلیشههای مبتنی بر نژاد و رنگ پوست، نظم سلسهمراتبی ازپیشموجود در میان بلوچها به شکلی منفی بازنمایی شده است. در این خصوص نهادهای اجتماعی و فرهنگی موجود در جامعۀ بلوچها، نقشی محوری در بازتولید کلیشههای نژادی داشتهاند. پیامدهای این وضعیت شامل استثمار جنسیتی، خشونتهای فیزیکی و روانی، بهرهکشی جنسی، محدودیت در ازدواج و ازدواجهای ناپایدار برونکاستی، محرومیت از تحرک طبقاتی و فقدان دسترسی به فرصتهای برابر بودهاست. در برابر این وضعیت، زنان مشارکتکننده راهبردهای همچون سازشگرایانه، برابریگرایانه، مقابلهگرایانه و تقدیرگرایانه را اتخاذ کردهاند. نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان میدهد که هویت نهادینهشدۀ متقاطع، به دلیل نژاد، جنسیت و سایر ساختارهای سلطهمراتبی موجب تجربۀ انواع مختلفی از تبعیض و محرومیت شده است. اما این هویت از سازههای سیال برخوردار است، مشارکتکنندگانی که رویکرد برابریگرایانه اتخاذ کردهاند در تلاش هستند تا با تغییر در موقعیت اجتماعی، ظاهری و اقتصادی، سبب تغییر در هویتشان شوند؛ در مقابل اتخاذ رویکردهای دیگر شناسایی شده در این پژوهش، منجر به بازتولید هویت مادون و دیگری سیاه میگردد و تجربۀ تبعیض برای آنها نهادینه میسازد.
