بررسی ادراک عدالت سازمانی معلمان: نقش عوامل سازمانی، اقتصادی و شخصیت

نویسندگان

1 دانشیار گروه جامعه‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی مسایل اجتماعی ایران، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

3 کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

4 کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

doi
10.22080/ssi.2025.29371.2289
چکیده

اهداف: عدالت اجتماعی به­عنوان یکی از مهم‌ترین واژگان علوم انسانی دارای عمق و لایۀ متفاوت است. هدف حاضر بررسی ادراک عدالت سازمانی معلمان و نقش هریک از عوامل سازمانی، اقتصادی و شخصیتی در شکل‌گیری آن می‌پردازد. تعریف مفهومی ادراک عدالت سازمانی به‌عنوان برداشت ذهنی معلمان از انصاف در توزیع منابع، رویه‌ها و تعاملات کاری، اتخاذ شده و با استفاده از نظریه‌های عدالت مانند نظریۀ رالز و گرینبرگ و دیدگاه‌های متفکران ایرانی مانند مطهری و صفری شالی تحلیل نظری شده است. برای تدوین چارچوب نظری انتخابی، رویکرد ترکیبی با تلفیق دیدگاه‌های مختلف اتخاذ شد. روش مطالعه: پژوهش در قالب پارادایم اثباتی و استراتژی قیاسی و به لحاظ اجرا به‌صورت روش کمی (پیمایش) است که از ابزار پرسش­نامه برای گردآوری اطلاعات و داده‌ها استفاده شد. جامعۀ آماری پژوهش شامل معلمان مقطع متوسطۀ اول در شهرستان شهریار با حجم نمونه 303 نفر با استفاده از فرمول کوکران است. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس و آزمون‌های توصیفی و استنباطی انجام گرفت. یافته‌ها: نشان داد که بین ارزیابی معلمان از شرایط سازمانی (ضریب همبستگی 250/0)، شرایط اقتصادی (ضریب همبستگی 240/0) و شرایط اجتماعی (ضریب همبستگی 091/0) با ادراک از عدالت سازمانی (متغیر وابسته) رابطۀ مستقیم و معنادار برقرار است. تحلیل مسیر حاکی از تأثیر مستقیم متغیرهای «عوامل سازمانی» (ضریب تأثیر 186/0) و «ارزیابی شرایط اقتصادی» (با ضریب تأثیر 159/0) به ترتیب بر ادراک عدالت سازمانی تأثیر مستقیم دارند. همچنین با واسطۀ متغیر میانجی «ارزیابی از شرایط اقتصادی»، دو متغیر «عوامل اجتماعی» (با ضریب تأثیر 309/0) و «عوامل سازمانی» (با ضریب تأثیر 354/0) اثر افزاینده و متغیر «عوامل فردی» (با ضریب تأثیر 110/0-) اثر کاهنده بر متغیر وابستۀ اصلی (ادارک از عدالت) دارند.  نتیجه­‌گیری: نتایج یافته­ها بر ضرورت بهبود شرایط سازمانی (مانند حمایت، مدیریت منسجم و تقویت فرهنگ سازمانی) و شرایط اقتصادی (مانند حقوق پرداختی و امنیت شغلی) برای تقویت ادراک عدالت سازمانی تأکید دارند. توصیۀ پژوهش بر سیاست‌گذاری آموزشی و فرهنگی برای افزایش رضایت شغلی و تعهد سازمانی معلمان می­باشد.