محاسبه رشد بهره‌وری کل عوامل به کمک مدل‎های ناپارامتری تحلیل پوششی داده‌‎ها؛ با یک مطالعه موردی در صنعت برق

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تحقیق در عملیات دانشکده ریاضی دانشگاه علم و صنعت ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد تحقیق در عملیات دانشکده ریاضی دانشگاه علم و صنعت ایران

3 استادیار دانشکده ریاضی – دانشگاه علم و صنعت ایران

doi
چکیده

بهره‌وری کل عوامل (TFP)، معیاری برای محاسبه ‎میزان بهره‌وری در یک سازمان است. این شاخص توصیف‎کننده روند تبدیل هزینه کل به درآمد کل است و لذا افزایش آن در یک سازمان می‎تواند منجر به پیشرفت در بازار رقابتی، بهبود عملکرد بخش‎های مختلف، نزدیک شدن هر‌چه بیشتر به اهداف برنامه‌ریزی شده، کاهش هزینه‌‎ها، افزایش درآمد، بهبود کیفیت تولید یا خدمات و غیره گردد. در برنامه چهارم توسعه آمده است که همه دستگاه ‎های اجرائی مکلفند سهم ارتقای بهره‌وری در رشد تولید مربوطه را تعیین کرده و الزامات و راهکار‎های لازم برای تحقق آن‎ها را برای تحول کشور از یک اقتصاد نهاده محور به یک اقتصاد بهره‎ور محور مشخص نمایند، به‎طوری که سهم بهره‌وری کل عوامل در رشد تولید ناخالص داخلی(GDP) حداقل به 3/31 درصد و متوسط رشد سالیانه بهره‌وری نیروی کار، سرمایه و کل عوامل تولید به‎ترتیب به مقادیر حداقل، 5/3، 1 و 5/2 درصد برسد. لذا لزوم تعیین رشد بهره‎وری کل عوامل و عوامل تأثیرگذار بر آن، به منظور برنامه‌ریزی و ارائه راهکارهایی در جهت ارتقای بهره‌وری، با توجه به این قانون و موارد ذکر شده، کاملاً مشخص می‎شود. این مقاله به جهت پوشش اهداف مذکور، روشی را با تلفیق مدل‎های ناپارامتری تحلیل پوششی داده‌‎ها (DEA) و شاخص رشد بهره‌وری تورنکوئیست ارائه می‎دهد که علاوه بر محاسبه رشد TFP، میزان تأثیر تغییرات کارایی و تغییرات تکنولوژی را در رشد مربوطه، در طول زمان و با وجود تنها یک واحد تصمیم‎گیرنده (DMU)، محاسبه می‌نماید. این مقاله همچنین، به منظور بررسی دقیق‌تر موارد شرح داده شده، در یک مطالعه موردی در صنعت برق، به بررسی رشد TFP و عوامل موثر در رشد آن در طی سال‎های 1347 تا 1383 می‌پردازد. طبقه‎بندی JEL : D4.