بازآفرینی فردی و اجتماعی زنان متأهل در بازگشت به تحصیلات دانشگاهی: مطالعه‌ای کیفی در دانشگاه یزد

نویسندگان

1 استاد جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران،

2 کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران،

doi
10.22080/ssi.2025.28854.2267
چکیده

اهداف: پژوهش حاضر به تبیین درک و تجربۀ فرآیند بازآفرینی فردی و اجتماعی زنان متأهل با بازگشت به تحصیل در دانشگاه یزد می‌پردازد. بازآفرینی فردی و اجتماعی زنان از طریق تحصیلات دانشگاهی به فرآیندی گفته می‌شود که در آن زنان با بهره‌گیری از تحصیل به بازنگری در توانایی‌ها و نقش‌های خود دست می‌زنند که رشد و توسعۀ فردی و اجتماعی آن‌ها را به همراه دارد. این پژوهش به این دلیل حائز اهمیت است که در شرایطی که بسیاری از زنان با ازدواج و به دلایل گوناگون تحصیل را رها می‌کنند و فرصت‌های پیشرفت آن‌ها محدود می‌شود بازگشت به دانشگاه به زنان این امکان را می‌دهد تا ضمن بازتعریف خود، به تقویت جایگاه اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی فردی دست یابند. روش مطالعه: روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش کیفی، راهبرد نظریۀ داده‌بنیاد و رهیافت ساخت‌گرایانۀ چارمز است. مشارکت‌کنندگان 26 نفر از زنان متأهل در حال تحصیل در مقطع کارشناسی‌ ارشد و دکتری که پس از چند سال دوباره به تحصیل بازگشتند، از طریق نمونه‌گیری گلوله‌برفی با حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده‌ها توسط مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته در سه مرحلۀ اولیه، کانونی و نظری در قالب چهارده کد اولیه، شش کد کانونی و یک کد نظری دسته‌بندی شد. یافته‌ها: در فرآیند تحلیل و کدگذاری به کدهای کانونی خویشتن‌باوری، تحقق منزلت اجتماعی و اقتصادی، بهبود کیفیت زندگی و معنابخشی، تجربۀ دانشگاهی به‌عنوان زمینۀ تحول، استقلال فکری و تعادل در ارزش‌ها، مدیریت زندگی در بستر نقش‌های چندگانه رسیدیم. بازآفرینی فردی و اجتماعی به‌عنوان کد نظری ساخته شد. نتیجه‌گیری: براساس یافته‌ها زنان متأهل با تجربۀ دانشگاه به‌عنوان زمینۀ تحول از طریق تحصیل به خویشتن‌باوری رسیده‌اند که برای آن‌ها بهبود کیفیت زندگی و معنابخشی همچنین مدیریت زندگی در بستر نقش‌های چندگانه را به همراه داشت. این زنان توانسته‌اند با استفاده از تحصیل در افکار و اعمالشان در زندگی به استقلال فکری و تعادل در ارزش‌ها دست یابند و در کنار فراگیری دانش انتظار تحقق منزلت اجتماعی و اقتصادی از تحصیل دارند.