فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مدیریت منابع آب در مناطق خشک و نیمه‌خشک با چالش‌هایی چون محدودیت منابع، نیازهای زیست‌محیطی، فشارهای اجتماعی و اقتصادی مواجه است. تعادل میان تأمین نیاز زیست‌محیطی، عدالت اجتماعی و بهره‌وری اقتصادی اهمیت بالایی دارد. این پژوهش به شبیه‌سازی و ارزیابی عملکرد سناریوهای مختلف تأمین نیاز زیست‌محیطی و الگوی کشت پایین‌دست سد کرخه براساس شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی و منابع آبی پرداخته است. دوره ۲۲ ساله بهره‌برداری از مخزن کرخه (۱۳۸۰–۱۴۰۲) به‌عنوان بازه زمانی مطالعه در نظر گرفته شد. در این پژوهش، سناریوهای مختلف تأمین آب پایین‌دست سد کرخه با استفاده از شبیه‌سازی نیازهای کشاورزی و زیست‌محیطی بررسی شده‌اند. برای بررسی اثر الگوهای کشت بر معیارهای ارزیابی منابع آب، سه سال آبی خشک (۱۳۹۷-۱۳۹۶)، نرمال (۱۴۰۰-۱۳۹۹) و ترسالی (۱۳۹۹-۱۳۹۸) به‌ترتیب به‌عنوان حداقلی، نرمال و حداکثری در نظر گرفته شدند. هم‌چنین تأمین نیاز زیست‌محیطی در سه سناریوی عالی، خوب و متوسط بررسی شد. نتایج نشان داد که در الگوی حداقلی، به‌دلیل سطح زیر کشت پایین‌تر، شاخص تأمین‌پذیری و ناعدالتی اجتماعی شرایط مطلوب‌تری داشتند. در سناریوی عالی، شاخص تأمین‌پذیری از ۱۰۰ به 33/76 درصد کاهش و کمبود از صفر به 32/20 درصد افزایش یافت. با این‌حال، ارزش اقتصادی حدود ۲۵۶۰ همت کم‌تر از الگوی حداکثری بود. در همین سناریو با کشت حداکثری، تأمین‌پذیری به 91/53 درصد کاهش و کمبود به 04/42 درصد افزایش یافت. هم‌چنین ناعدالتی اجتماعی بیش‌تر شد. با وجود تنش بیش‌تر، ارزش اقتصادی به 94/7441 همت رسید. نتایج بر لزوم تعادل میان نیازهای زیست‌محیطی، بهره‌برداری اقتصادی و عدالت اجتماعی تأکید دارد.