تحلیل امکانسنجی کشت زعفران در حوزه دریاچه ارومیه از لحاظ اقلیمی و فیزیولوژیکی
نویسندگان
1 دانشکده مهندسی عمران، آب و محیط زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانشکده مهندسی عمران، آب و محیط زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 دانشکده مهندسی عمران، محیط زیست، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
4 دکترای بیوسیستماتیک گیاهی، همکار پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
doi
10.22059/jwim.2025.386134.1191چکیده
دریاچه ارومیه طی سالهای اخیر با کاهش شدید تراز آب مواجه شده است که این امر ناشی از تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی و برداشت بیرویه آب در بخش کشاورزی است. یکی از راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت این بحران، تغییر الگوی کشت و جایگزینی محصولات پرمصرف با گیاهان کممصرف است. در این پژوهش، امکانسنجی کشت زعفران (Crocus sativus) بهعنوان محصولی با نیاز آبی کم و ارزش اقتصادی بالا در جنوب دریاچه ارومیه بررسی شد. دادههای دما و بارندگی ماهانه این منطقه از سازمان هواشناسی دریافت و با نمودارهای آمبروترمیک تحلیل شد. سپس، این دادهها با مناطق زعفرانخیز کشور مقایسه گردید. نتایج نشان میدهد که محدودههای جنوب دریاچه ارومیه، بهویژه بناب و ملکان، از نظر اقلیمی، شباهت بالایی با نواحی زعفرانخیز استان خراسان رضوی دارند. میانگین دمای ماهانه 5- تا ۳۰ درجه سانتیگراد و بارندگی سالانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیمتر ثبت شده است. بررسیهای میدانی تأیید میکند که کشت آزمایشی زعفران در برخی مناطق موفق بوده است. بااینحال، توسعه کشت زعفران با چالشهایی مانند سرمای شدید زمستانی، نیاز به اصلاح خاک و آبیاری و نبود سیاستهای حمایتی مناسب روبهرو است. تحلیل دادهها نشان میدهد که زعفران نسبت به محصولات رایج منطقه، ۶۰ درصد نیاز آبی کمتری دارد، نتایج این پژوهش نشان میدهد که در صورت مدیریت صحیح منابع آب و اصلاح روشهای کشت، زعفران میتواند به کاهش مصرف آب، افزایش درآمد کشاورزان و کمک به احیای دریاچه ارومیه منجر شود.
