بررسی طیف زیستی و کورولوژی بانک بذر خاک ناحیه کران‌رود با فاصله از رودخانه (مطالعه موردی: رودخانه گیان، استان همدان)

نویسندگان

1 استادیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست دانشگاه ملایر، ملایر، ایران

2 استاد، گروه علوم زیستی، دانشکده ریاضیات و منابع طبیعی، دانشگاه دنور، ایالت متحده آمریکا

3 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، ایران

4 دانشیار، گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، ایران

doi
10.22092/ijrdr.2022.127638
چکیده

در بسیاری از اکوسیستم‌های مرتعی، بانک بذر خاک به عنوان معیاری برای حفظ گونه‌ها و احیای جوامع گیاهی بومی محسوب می‌شود. ذخایر بانک بذر از منابع گیاهی مهم در حفظ، توسعه و احیاء جوامع گیاهی تخریب‌شده در مراتع هستند. این تحقیق به‌منظور بررسی بانک بذر حاشیه رودخانه گیان شهرستان نهاوند در استان همدان انجام شد. پنج سایت نمونه‌برداری در هر دو طرف رودخانه مشخص شد. در هر سایت یک ترانسکت عمود بر جریان رودخانه و در طول هر ترانسکت حداقل 6 پلات 4 مترمربعی (در هر طرف رودخانه سه عدد) مستقر گردید. نمونه‌برداری از خاک از دو عمق 5-0 و 10- 5 سانتی‌متر در هر پلات انجام شد. بذرهایی که در گلخانه جوانه زدند شناسایی شدند. گیاهان از نظر طول عمر، فرم رویشی، شکل زیستی و کورولوژی بررسی گردیدند. سپس هر یک از موارد ذکرشده با عامل فاصله از مرکز رودخانه گیان در سه بازه 0-10، 10-20 و 20-30  متری از رودخانه با آنالیز واریانس یک‌طرفه (ANOVA) مورد تجزیه‌وتحلیل آماری قرار گرفتند. نتایج نشان داد که گیاهان یکساله و چندساله مقدار برابری در ترکیب بانک بذر هر دو عمق دارند که به حضور بالای گونه‌های Alopecurus myosuroides و Mentha aquatica ارتباط دارد. طیف زیستی همی‌کریپتوفیت و تروفیت طیف غالب بانک بذر خاک بود. در عمق اول بانک بذر خاک عناصر جهان وطن و ایران توران بیشترین مقدار را در فاصله 20-30 متری داشت و در عمق دوم عناصر چند ناحیه‌ای و ایران توران اروپا سیبری بالاترین مقدار را در لبه رودخانه به خود اختصاص داد.