مدل سازی و بهینه یابی فرآیندهای مختلف استخراج ژلاتین پای مرغ با روش سطح پاسخ

نویسندگان

1 گروه علوم و صنایع غذایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

2 گروه علوم و صنایع غذایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

3 گروه علوم و صنایع غذایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

4 بخش تحقیقات فراوری تولیدات دامی، موسسه تحقیقات علوم دامی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

doi
10.48311/fsct.2026.84003.0
چکیده

مصرف فرآورده­های جانبی حیوانی در دهه­های اخیر رشد چشمگیری داشته است. این فرآورده­ها می­توانند به محصولات پایداری جهت مصارف کشاورزی و صنعتی تبدیل شوند. یکی از این محصولات پایدار، ژلاتین است. در بین ضایعات کشتارگاهی طیور، پای مرغ منبع خوبی برای تولید ژلاتین می­باشد ولی مطالعات محدودی در مورد آن وجود دارد. در این تحقیق، به منظور تعیین شرایط بهینه استخراج ژلاتین از پای مرغ به ترتیب اثر چهار متغیر غلظت اسید سولفوریک (1 تا 3 نرمال)، نسبت وزن پای مرغ خمیر شده به محلول اسیدی (1: 2-6 وزنی/حجمی)، دمای (60 تا 90 درجه سلسیوس) و زمان استخراج (1 تا 5 ساعت) به روش اسیدی و سه متغیر غلظت اسید سولفوریک (1 تا 3 نرمال)، توان (360 تا 720 وات) و زمان مایکرویو (10 تا 20 دقیقه) به روش مایکروویو بر بازده و قدرت ژل مورد بررسی قرار گرفت. نتایج آزمایش­ها با استفاده از روش طرح مرکب مرکزی سطح پاسخ تجزیه و تحلیل گردید. مدل­های درجه دوم پیشنهادی برای بازده استخراج و قدرت ژل در روش­های اسیدی و مایکروویو، R2 و Adj-R2 بالا و عدم برازش بی­معنی داشتند، لذا به خوبی توانستند پاسخ­ها را پیش­بینی کنند. شرایط بهینه استخراج اسیدی در حداکثر بازده و قدرت ژل به ترتیب دمای40/76 درجه سلسیوس، زمان 3 ساعت، غلظت 2 نرمال اسید و نسبت وزن پای مرغ خمیرشده به محلول اسیدی 4:1 وزنی/حجمی مشخص گردید. نتایج آماری حاصل از آنالیز واریانس فرآیند استخراج به کمک مایکروویو در غلظت 2 نرمال اسید، توان 540 وات و زمان 20 دقیقه بالاترین بازده و قدرت ژل را به دنبال داشت. سپس، نمونه­های بهینه هر دو روش با ژلاتین تجاری گاوی از نظر میزان الکتروفورز ژل اکریل آمید و رنگ مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج حاصل نشان داد که ژلاتین پای مرغ می­تواند جایگزین مناسبی برای ژلاتین پستانداران باشد.