مطالعه کیفی دینداری طبقه متوسط جدید به شیوه نظریه داده بنیاد
نویسندگان
1 مربی جامعهشناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استاد جامعهشناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 دانشیار جامعهشناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
10.22080/ssi.2023.25224.2094چکیده
اهداف: وظیفۀ جامعهشناسی دین، شناخت صورتهای گوناگون بهرهگیری از دین است که افراد به کار میگیرند. بنابراین، دینداری همان بهره و کاربرد دین در چارچوب زندگی روزمره افراد است که به فراخور موقعیتِ اقتصادی و اجتماعی آنان شکلهای متنوعی پیدا کرده است. هدف پژوهش حاضر، بررسی وضعیت دینداری طبقۀ متوسط جدید است. روش مطالعه: این پژوهش با رویکرد کیفی و با روش نظریه داده بنیاد انجام گرفته است. مشارکتکنندگان در این پژوهش دینداران طبقۀ متوسط جدید در شهرکرد هستند که از طریق نمونهگیری هدفمند از نوع ملاکمحور انتخاب شدهاند. دادهها از طریق مصاحبۀ نیمه ساختیافته با شانزده نفر از افراد این طبقه جمعآوری شده است. بهمنظور تجزیهوتحلیل دادهها از روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی و برای تأمین روایی و پایایی از معیارهای گوبا و لینکلن استفاده شده است. یافتهها: یافته های تحقیق بیانگر نوزده مقولۀ منتخب است که در قالب یک مدل پارادایمی با مقولۀ محوری (عرفی شدن کنشگری دینی طبقۀ متوسط جدید)، شرایط علّی (نوگرایی، عقلگرایی، علمگرایی، فردگرایی و مادیگرایی)، شرایط زمینهای (جامعهپذیری دینی غیرالزامآور)، شرایط مداخلهای (پایگاه اقتصادی - اجتماعی بالا)، راهبردها (دینداری عقلانی، دینداری نوگرا، دینداری اخلاقگرا، دینداری گزینشی و دینداری سکولار)، و پیامدها (کاهش نقش دین در زندگی روزمره، نگرش اینجهانی به دین، خودتشخیصی در امور دینی، مدارای دینی، تقدسزدایی و گرایش به معنویتهای جدید) سازمان یافته است.نتیجه گیری: نتایج بیانگر آن است که گر-چه دینداری طبقۀ متوسط جدید از شکل سنتی آن فاصله و شکلهای متفاوتی را به خود گرفته، اما عناصر دینی هنوز از ذهنیت جمعی این طبقه رخت برنبسته و با آن همنشین و همراه است.