فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محله‌های تاریخی شهری یکی از سرمایه‌های مهم به‌جامانده از قرون گذشته در ایران هستند که امروزه بنابر دلایل گوناگون دچار فرسایش و افول کارکردی شده‌اند. یکی از مهم‌ترین این محله‌ها در پایتخت ایران، محلۀ «عودلاجان» است. با توجه به اینکه این محله سیستمی پیچیده دارد، برای حفظ و احیای آن پاسخ به دو پرسش کلیدی ضروری است. نخست اینکه چه عواملی در بستری تاریخی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا وضعیت ناپایدار کنونی در محلۀ عودلاجان شکل بگیرد؟ همچنین در شرایط کنونی، این محله از چه اجزایی تشکیل شده است و هریک از این اجزا چه نقشی در افزایش پایداری یا ناپایداری این محله دارند؟ در مطالعۀ حاضر، برای پاسخگویی به این دو پرسش از روش‌هایی مانند مطالعۀ اسنادی، مصاحبه و مشاهدۀ میدانی استفاده شد. نتیجه اینکه مهم‌ترین عوامل مؤثر بر پیدایش شرایط کنونی در محله در مقاطع تاریخی مختلف عبارت است از: تضعیف سیستم تولیدی و اقتصادی کشور به‌واسطۀ ناتوانی در رقابت با سیستم‌های نوین، کاهش وابستگی پایتخت به سایر شهرها و روستاهای کشور، تقویت سازوکار جلب جمعیت به تهران درحدود 150 سال گذشته و برهم‌خوردن رابطۀ ارگانیک بازار تهران با محلۀ عودلاجان. افزون‌براین، می‌توان مهم‌ترین اجزای کنونی محله را از نظر اثرگذاری بر پایداری یا ناپایداری آن به چهار دستۀ کلی تقسیم کرد که در متن مقاله به آن‌ها اشاره شده است. به‌نظر می‌رسد در حال حاضر، هدف برآیند حاصل از نیروهای آن‌ها افزایش ناپایداری در محله است. باید توجه داشت که در صورت ادامۀ روند کنونی، بقا و ماندگاری عودلاجان با چالش‌های جدی مواجه شده است که این مسئله سبب می‌شود ایران یکی دیگر از سرمایه‌های ارزشمند تاریخی خود را برای همیشه از دست بدهد.