آیین گذار انقلابی براندازی متنی: از روایت شورش نمادین تا انقلاب

نویسندگان

1 استادیار گروه مردم شناسی، مرکز تحقیقات مردم شناسی (ARC)، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری (RICHT)، تهران، ایران

doi
10.22080/ssi.2023.24553.2058
چکیده

این مقاله به بررسی طغیان نمادین در دو افق متن و آیین و پیوند آن با کارکرد تولید وارونگی موقت و نمادین نظم در پهلوی دوم می‌پردازد. افق‌های انتقادی با یکدیگر ترکیب شده و با توجه به عدم‌شکل‎‌گیری فضای دیالوجیکال و گفت‌وگویی میان نمایندگان قدرت و گروه‌های خاموش، آنچه ماکس گلوکمن آن را کنش شورش (وارونگی موقت و نمادین نظم) می‌نامد، به ظهور کنش انقلابی به‌مثابه مطالبه وارونگی واقعی و دائمی نظم مستقر و تغییر پایدار روابط قدرت موجود می‌انجامد. این مقاله بر پایه درک رابطه میان‌متنی و بیناآیینی میان متن و آیین و تحلیل گفتمانی و محتوایی آن دو شکل گرفته‌است. تفاسیر انقلابی از قصه‌های کودکان، آیین‌های موجود در جامعه و شعر پریان انقلابی در نزد نمایندگان اصلی دو گروه روشنفکری (چپ و اسلامی انقلابی) مورد توجه بوده و آثار روشنفکران تأثیرگذاری چون صمد بهرنگی، احمد شاملو، علی شریعتی، جلال آل احمد و نویسندگانی کمتر شناخته اما با آثار تأثیرگذار، چون محمد پرنیان و داریوش عباداللهی مورد بررسی بوده است. در این تحقیق مشخص شد که ظهور گفتمان انقلابی به‌مثابه یک مطالبه عمومی با تبدیل و ظهور قصه و آیین به‌صورت یک کلان‌روایت از بازتعریف و باززایی هویت مقارن است. بر این مبنا دو افق متن و آیین در شکلی که بیانگر قطب هیجانی هستند، با یکدیگر پیوند می‌یابند. آیین گذار انقلابی، با تأکید بر ارزش‌هایی چون برابری، آزادی، عدالت و غیره جامعه آرمانی را به مقصد اصلی جامعه تبدیل می‌سازد و نهایت رشد کودک/قهرمان را در نجات جامعه و مرگ مقدس یا مرگ نمادین تعریف می‌کند.