فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بهبود بهره­وری آب در شبکه‌های آبیاری، مستلزم افزایش اختیار مدیریت آبیاری و انعطاف‌پذیری در تحویل آب است. افزایش انعطاف‌پذیری نیازمند تعیین انعطاف‌پذیری موجود است. با توجه به ظرفیت کانال­ها و امکانات مدیریت توزیع آب می‌توان انعطاف‌پذیری قابل دست‌یابی و میزان افزایش آن را تعیین کرد. در این پژوهش با درنظرگرفتن چهار عامل تحویل آب شامل نرخ جریان، دور آبیاری، مدت آبیاری و زمان پیش­درخواست و ضریب اهمیت وزنی آن‌ها روش تعیین شاخص کمی انعطاف‌پذیری ارائه شد. انعطاف‌پذیری قابل دست‌یابی با تغییر دامنه عوامل تحویل آب با رعایت ظرفیت کانال­های آبیاری مشخص می­شود. این پژوهش برای نُه شبکه در مناطق مختلف ایران انجام شد. متوسط انعطاف‌پذیری در شبکه‌های موردبررسی 19 درصد برآورد شد که بسیار پایین است و باید بهبود یابد. برای تعیین انعطاف‌پذیری قابل دست‌یابی مدلی تهیه گردید و به­طور نمونه برای کانال عقیلی شرقی اجرا شد. ظرفیت طراحی این کانال با ظرفیت بهره­برداری کنونی فاصله زیادی دارد، بنابراین زمینه قابل‌توجهی برای افزایش انعطاف‌پذیری آن وجود دارد. انعطاف‌پذیری کنونی این کانال 45 درصد و حداکثر انعطاف‌پذیری قابل دست‌یابی آن 86 درصد برآورد شد. عوامل تحویل جریان در تطابق با حداکثر انعطاف‌پذیری عبارتند از حداکثر ظرفیت بهره­برداری 96/4 مترمکعب در ثانیه، دور آبیاری یک روز، حداقل مدت آبیاری پنج ساعت و حداقل زمان پیش­درخواست یک روز. با استفاده از روش ارائه‌شده و این مدل می‌توان متناسب با سیاست­های مدیریت توزیع و تحویل آب، امکانات موجود و نظر کشاورزان، هر نوع ترکیب مناسبی از عوامل تحویل که موجب بهبود انعطاف‌پذیری شود را انتخاب نمود.