حافظهی دیجیتال جنگ (مطالعهی موردی: گروه تلگرامی رزمندگان سابق جنگ هشتسالهی ایران و عراق)
نویسندگان
1 دکترای جامعهشناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکدهی علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
doi
10.22080/ssi.2022.23378.1994چکیده
اهداف: رسانههای اجتماعی جدید، عرصهی جدیدی را به وجود آوردهاند که در آن خاطرات دیگر فقط مصرف نمیشوند؛ بلکه بهطور خلاقانه و به شیوهای مشارکتی تولید میشوند. در پژوهش حاضر، با مطالعهی گروه تلگرامی متعلق به رزمندگان سابق یکی از تیپهای لشکر ده سیدالشهدا تهران، پرسش آن است که تظاهرات خاطرات جمعی جنگ در این عرصهی جدید، در قالب چه الگوهای روایی یا طرحوارههایی پیکربندی میشوند؟ و این الگوها تا چه اندازه متفاوت از طرحوارههاییاند که شکل رسمی از حافظهی جمعی جنگ را صورتبندی میکنند؟ در واقع، این بومشناسی جدید حافظهی جنگ تا چه اندازه ظرفیت تبدیل به عرصهای برای ترویج حافظهی جایگزین را دارد؟ روش مطالعه: در این مطالعه با روش مردمنگاری مجازی به مشاهده و توصیف نحوهی ساختاریابی حافظهی جمعی جنگ در میان اعضای گروه تلگرامی مورد بررسی پرداخته و با استفاده از تکنیک تحلیل تماتیک، طرحوارههای شناختی سازندهی چارچوبهای معنایی و تفسیری یادآوری وقایع مهم جنگ الگویابی شدهاند. یافتهها: طی فرایندهای کدگذاری، در مرحلهی اول، تعداد 404 مقولهی توصیفی، در مرحلهی دوم تعداد 27 مقولهی تفسیری و در نهایت از میان آنها، چهار مقولهی فراگیر یعنی «ساخت معنا در حافظهی افراد»، «جایگاههای حافظه»، «جستوجو برای معنا» و «حافظه و هویت» شناسایی و استخراج شدند. نتیجهگیری: نتایج نشان داد که امکان استفاده از پلتفرمهای پویا همچون تلگرام، ظرفیت و عملکرد حافظهای رزمندگان سابق جنگ را گسترش داده است و عرصهی جدیدی را برای پیکربندی، تجمیع و ترویج روایتهای جایگزین و رقابت با چارچوبهای رسمی حافظهی جنگ به وجود آورده است.
