بررسی ساختار و فعالیت آنتی‌اکسیدانی کربوهیدرات خالص‌شده از ریشه گیاه Amygdalus elaeagnifolia Spach

نویسندگان

1 گروه شیمی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران.

2 گروه فیتوشیمی، پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

doi
10.48311/fsct.2025.83981.0
چکیده

کربوهیدرات‌ها به دلیل کاربرد در صنایع غذایی، دارویی و آرایشی دارای اهمیت هستند. ارتباط مستقیمی بین فیتوشیمی کربوهیدرات‌ها و چگونگی عملکرد و کاربرد آن‌ها در این صنایع وجود دارد. در ایران، تحقیقات کافی در زمینه بررسی کربوهیدرات‌های موجود در گونه‌های بومی و اندمیکِ کشور انجام نشده است. بدین منظور هدف از این پژوهش بررسی ساختار و خواص آنتی اکسیدانی کربوهیدرات گونه بومی Amygdalus elaeagnifolia Spach  می­باشد. ریشه این گیاه از استان فارس جمع آوری شد. در ابتدا ریشه‌ها تمیز و پیش استخراج با حلال اتانول صورت گرفت. استخراج اصلی با استفاده از آب داغ انجام گردید. جهت ‌خالص‌سازی کربوهیدرات‌ها، مراحل مختلفی از جمله رسوب‌دهی کربوهیدرات با اتانول، حذف پروتئین‌ها با روش سواگ، به کارگیری جاذب تبادل یونی DEAE-Cellulose و در نهایت سفادکس G-100 استفاده شد. کربوهیدرات خالص شده AEC-1 نامگذاری گردید. گروه‌های عاملی موجود در AEC-1  با استفاده از ‌طیف‌سنج فروسرخ (FT-IR) مطالعه شدند. مطالعات کمی و شناسایی نوع مونومرها به ترتیب با استفاده از کروماتوگرافی گازی متصل به آشکارساز یونیزاسیون شعله (GC-FID) و طیف‌سنج جرمی (GC-MS) انجام شد. همچنین فعالیت آنتی اکسیدانی AEC-1  با استفاده از سه نوع رادیکال‌ آزاد، 2،2-دی‌فنیل-1-پیکریل هیدرازین (DPPH)، 2،2′-آزینو-بیس (3-اتیل بنزوتیازولین-6-اسیدسولفونیک) (ABTS) و رادیکال هیدروکسیل سنجیده شد. درصد خلوص AEC-1 67/0 ± 08/94 بدست آمد. بررسی گروه‌های عاملی با استفاده از FT-IR نمایانگر آن است که این کربوهیدرات دارای گروه­های اسیدی، کربن­های آنومری آلفا و مونوساکاریدهای پیرانوزی می‌باشد. بررسی کروماتوگرام‌های GC-FID و GC-MS نشان داد که AEC-1 دارای مونوساکاریدهای آرابینوز، گالاکتوز، مانوز، گلوکز، فروکتوز و گلوکرونیک اسید به ترتیب با درصدهای  52/31%، 10/26%، 00/19%، 17/16%، 63/4% و 56/2% است. بررسی‌های حاصل از عملکرد آنتی اکسیدانی این کربوهیدرات در مقابل رادیکال‌های DPPH، ABTS و OH نشان می‌دهد که با افزایش میزان غلظت AEC-1 فعالیت مهار کنندگی این کربوهیدرات افزایش می‌یابد. بر اساس نتایج، کربوهیدرات خالص شده یک هتروپلی‌ساکارید اسیدی با فعالیت آنتی اکسیدانی نسبتا قابل