ارزیابی آسیب پذیری خشکسالی مراتع در مناطق خشک و نیمه خشک (مطالعه موردی: حوزه آبخیز پیشکوه استان یزد)

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای علوم و مهندسی آبخیزداری، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

2 دانشیار، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

3 دانشیار، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

4 استادیار گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

5 استادیار پژوهش، بخش حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران

doi
10.22092/ijrdr.2020.342281.1954
چکیده

خشکسالی می­تواند تولید پایدار و ثابت اکوسیستم­های طبیعی ازجمله مراتع را کاهش دهد. هدف اصلی این پژوهش، پهنه‌بندی آسیب‌پذیری خشکسالی مراتع در حوزه آبخیز پیشکوه استان یزد بوده است. در این پژوهش از سامانه اطلاعات جغرافیایی و روش تصمیم‌گیری چند­معیاره­ (AHP) استفاده شد. در این راستا، پارامترهای تأثیر­گذار بر آسیب‌پذیری خشکسالی مراتع منطقه مطالعاتی که شامل پارامترهای شیب، جهت شیب، بارش، بافت خاک و تبخیر بودند استخراج گردید و به‌کمک (GIS) به لایه­های اطلاعاتی تبدیل شد. پس از وزن­دهی لایه­ها از لحاظ اهمیت در آسیب­پذیری خشکسالی در چارچوب تصمیم­گیری چند­معیاره (MCDM)، تلفیق و نقشه نهایی آسیب­پذیری خشکسالی منطقه مطالعاتی تهیه گردید. همچنین به‌منظور کنترل و دقت‌سنجی نقشه نهایی، از مطالعات میدانی محدوده مطالعاتی نیز کمک گرفته شد. در پایان، نقشه تیپ غالب گیاهی مرتعی تهیه و با نقشه آسیب­پذیری خشکسالی مراتع منطقه مطالعاتی همپوشانی انجام شد تا مقاوم­ترین و آسیب­پذیرترین تیپ ­گیاهی مرتعی شناسایی گردد. نتایج نشان داد که بیشترین وزن پارامترهای مؤثر در آسیب‌پذیری خشکسالی مراتع مربوط به پارامتر بارش مقدار آن برابر با 54/0 و کمترین وزن مربوط به پارامتر شیب با مقدار 061/0 است. براساس نتایج بدست آمده، نواحی شرقی، جنوب‌شرقی و جنوبی حوزه آبخیز پیشکوه دارای بیشترین میزان آسیب‌پذیری خشکسالی مراتع و تیپ Ar.au-St.ba.Sc.or آسیب­پذیرترین تیپ گیاهی منطقه مطالعاتی است. بنابراین توصیه می‌شود منابع و راهکارهای مدیریتی بیشتری در مراتع آسیب­پذیر به‌منظور حفاظت از خاک و پوشش گیاهی آن اجرا گردد.