از حل تا تغییرماهیت مناقشات آبی

نویسندگان

1 استادیار، گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 دانشیار، گروه مهندسی سیستم و خدمات، دانشکده فناوری، سیاست و مدیریت، دانشگاه صنعتی دلفت، دلفت، هلند.

3 دانشجوی کارشناسی‌ارشد، گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

4 دانشجوی دکتری، گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

5 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

doi
10.22059/jwim.2022.342513.985
چکیده

وجود ذی‌مدخلان متعدد با منافع، هنجارها، اهداف و ارزش‌های متفاوت، مناقشه را به جزئی جدایی‌ناپذیر از سیستم‌های درهم‌تنیده آبی تبدیل کرده است. اثرگذاری مخرب و پیامدهای نامطلوب مناقشه بر سیستم‌های انسانی-طبیعی منابع آب، ضرورت انتخاب راه‌کار و روش مناسب به‌منظور مواجهه با مناقشات آبی را مبرهن کرده است. تاکنون روش‌ها و مدل‌های مختلفی مانند مدل‌های بهینه‌سازی- شبیه‌سازی، نظریه بازی‌ها، بازار آب، اشتراک منافع و وابستگی متقابل در مطالعات مناقشات آبی ارائه شده است. روش‌های مذکور در مطالعات متعددی برای مواجهه با مناقشه در حوضه‌های آبریز فروملی و فرامرزی مورداستفاده قرار گرفته‌اند اما راه‌کارها، راهبردها و سیاست­های مطرح با استفاده از این روش‌ها در بسیاری از موارد منجر به مواجهه کارآمد با مناقشات آبی نشده است. تحلیل و شناسایی علل ناکارآمدی روش‌های مرسوم در حوزه مناقشات آبی منجر به شکل‌گیری پژوهش حاضر شده است. در این راستا، به تطبیق رویکردهای مطرح در حوزه مطالعات صلح و مناقشه با رویکردهای مبنا در مدل‌های مطالعات مناقشات آبی پرداخته می‌شود و میزان هم‌سویی روش‌های مرسوم در مواجهه با مناقشات آبی با تحولات صورت‌گرفته در مطالعات صلح و مناقشه واکاوی می‌شود. فرضیه مطرح در پژوهش حاضر این است که عدم هم‌سویی مبانی مطالعات مناقشات آبی با تحولات اخیر صورت‌گرفته در حوزه مطالعات صلح و مناقشه منجر به ایجاد ضعف‌های بنیادین در روش‌های مرسوم مواجهه با مناقشات آبی و عدم موفقیت در ایجاد همکاری در حوضه‌های آبریز مشترک شده است. به‌منظور آزمون فرضیه پژوهش از منابع کتابخانه‌ای و روش تحلیل تطبیقی استفاده می‌شود.