آزمون رابطه عوامل دینداری با کجروی اجتماعی
نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل، ایران.
2 استادیار گروه تاریخ و جامعهشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل، ایران
3 استادیار گروه جامعهشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیتالله العظمی بروجردی. بروجرد، لرستان.
4 دانشجوی دکتری جامعهشناسی فرهنگی، دانشکده علوم اجتماعی ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران،
doi
10.22034/ciu.2025.54.107چکیده
هدف: دین به مجموعهای از باورها، مناسک و قواعد اخلاقی از سوی خداوند، اطلاق میشود که با نهادینه شدن آن در خلقیات و کردار انسانی، نقش کنترلی و پیشگیرانه پیداکرده، منجر به کاهش بزهکاری و کجروی اجتماعی میشود. هدف اصلی این پژوهش، آزمون رابطۀ عوامل دینداری با کجروی اجتماعی بود. روش: روش تحقیق حاضر، فراتحلیل کمّی و جامعۀ آماری آن، 80 مورد است که بر حسب ملاک ورود و خروج، 48 مطالعه برای فراتحلیل در فاصلۀ زمانی 1383 تا 1403 انتخاب شدند. از دیدگاه نظری دورکیم، هیرشی و استارک، برای تبیین این رابطه استفاده شده است. بعد از ورود دادهها(ضریب همبستگی، حجم نمونه و سال پژوهش) به cma2، نتایج آزمون آماری d کوهن و f فیشر نشان میدهد که با افزایش میزان دینداری از گرایش به کجروی اجتماعی کاسته میشود و مقدار ضریب اثر نهایی آن برابر با 0.451 است. یافتهها: بین عوامل دینداری، از جمله: مشارکت در مناسک دینی(0.389)، باورهای دینی خانواده(0.208)، سبک زندگی دینی(0.412) و دینداری دوستان(0.277) با کجروی اجتماعی، رابطۀ معناداری وجود دارد. نتیجهگیری: دینداری، قویترین متغیّر در تبیین رفتارهای کجروانه محسوب میشود. با تقویت الگوهای دینداری به طور رسمی و غیر رسمی(خلق سرمایۀ اجتماعی مذهبی) از طریق منابر، مساجد، مؤسسات علمی و سازمانی و همچنین سازمانهای مردمنهاد دینی(سمن) در جامعه میتوان میزان آسیب و مسائل اجتماعی(خودکشی، سرقت، سوءمصرف مواد، طلاق و غیره) را کاهش داد.