زمین‌ریخت‌شناسی و زمین‌ساخت جنبا وابسته به گسل‌های استان کرمان

نویسندگان

1 بخش زمین‌شناسی دانشکده علوم و مرکز پژوهشی زلزله دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 بخش زمین‌شناسی دانشکده علوم و مرکز پژوهشی زلزله دانشگاه شهید باهنر کرمان

doi
10.22077/jt.2021.4176.1109
چکیده

گسل‌ها از مهم‌ترین عوامل ایجاد زمین‌ریخت‌ها هستند. در این پژوهش، از میان زمین‌ریخت‌ها تنها زمین‌ریخت‌های پیامد زمین‌ساخت جنبا بررسی می‌شوند. زمین‌ریخت‌های خاور ایران، به‌دلیل شرایط آب‌وهوایی گرم و خشک، به‌کمک جابه‌جایی آب‌راهه‌های فصلی و بادزن‌های آب‌رفتی قابل بررسی هستند. در این پژوهش،این بررسی با کار صحرایی و کار روی شکل‌های ماهواره‌ای، انجام شده است. جابه‌جایی بزرگ انباشتی در راستای قائم با اندازه‌ای بیش از 2000 متر (گسل گلباف) و 1800 متر (گسل کوه‌بنان)، از ویژگی‌های بارز گسل‌های استان کرمان می‌باشد. بیشینه جابه‌جایی انباشتی افقی و قائم، به‌شماره، نزدیک‌به 1700 متر و 1500 متر روی گسل لکرکوه اندازه‌گیری شد. روی گسل‌های جیرفت و سبزه‌واران نیز به‌شماره، در دو نقطه که قابل بررسی بودند، جابه‌جایی انباشتی افقی 110 و 150 متر دیده شد. در نیمرخ‌ها در آب‌راهه‌ها، جابه‌جایی معکوس، از چند سانتی‌متر (گسل جیرفت)، نزدیک به متر (گسل شهداد) و تا چندمتر (گسل سروستان) نیز مشاهده شد.‌ از میان گسل‌های معکوس استان کرمان، گسل‌های نای‌بند، سروستان، کوه‌بنان و شهداد، دست‌کم در بخش عمده‌ای از درازای خود، مرز بارزی میان کوه و دشت تشکیل داده‌اند. گسل‌های نای‌بند و لکرکوه در هردو پایانه خود خمش دارند. گسل لرزه‌زای زمین‌لرزه‌ 1978 طبس در پایانه شمالی گسل نای‌بند و گسل لرزه‌زای گدار (زمین‌لرزه‌های‌ 2017 هجدک) در پایانه جنوبی گسل لکرکوه از پایانه‌های جنبا و مهم گسلی در خاور ایران و استان کرمان هستند. جابه‌جایی هم‌لرز زمین‌لرزه‌های گسل گلباف، به‌دلیل نرخ پایین فرسایش، پس از گذشت دست‌کم 26 سال هنوز از بین نرفته و قابل اندازه‌گیری است.