پهنه‌بندی خطر زمین‌لرزه به روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و منطق فازی (منطقه موردمطالعه: استان خراسان جنوبی)

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد تکتونیک، دانشگاه بیرجند

2 استادیار، دانشگاه بیرجند

3 استاد، دانشگاه بیرجند

4 کارشناس ارشد تکتونیک، دانشگاه بیرجند

doi
10.22077/jt.2016.792
چکیده

استان خراسان جنوبی در خاور ایران و در بخش شمالی زمین­درز سیستان قرار دارد. عملکرد گسل­های فعال و بروز زمین­لرزه­های مختلف با بزرگی بالا نشان از پتانسیل بالای لرزه­خیزی این استان دارد. پهنه­بندی خطر زمین­لرزه با استفاده از پارامترهای گشتاور لرزه­ای، هم‌شتاب لرزه­ای، هم‌شدت لرزه­ای، فاصله از گسل و شکستگی، عمق آبرفت و نقشه فرسایش استان انجام شد. نقشه­های پهنه­بندی نشان داد که بیش از یک­سوم استان (40 %، مساحتی معادل 60 Km2 ) در کلاس خطر خیلی زیاد تا زیاد، 16 % (26.3 Km2) در کلاس خطر متوسط و 6/40% (61 Km2) در کلاس خطر کم تا خیلی کم قرار دارد. نتیجه بررسی­های نقشه­های پهنه‌بندی نشان می­دهد بیشترین خطر ناشی از بروز زمین­لرزه در ارتباط با شهرهای در حریم گسل­ اردکول (شهر حاجی­آباد)، دشت‌بیاض (نیم­بلوک، قائن)، بخش شرقی درونه (فردوس، طبس)، گیو(بیرجند)، سده (سده، آرین­شهر)، نایبند(طبس، خور)،  فردوس(فردوس، سرایان)، اسفندیار(بشرویه) و سپس گسل شاه­آباد(سربیشه، درمیان، اسدیه)، سهل­آباد (درمیان، اسدیه)، آبگرم(گزیک)، پورنگ(سربیشه، درمیان، گزیک)، نوزاد(سربیشه، درمیان، اسدیه)، کلمرد (طبس، خور) و گسل جنوب بیرجند(بیرجند) قرار دارد. از مقایسه بین دو روش AHP و منطق فازی می‌توان دریافت که نقشه پهنه­بندی تهیه‌شده به روش فازی همخوانی بهتری با واقعیت موقعیت زمین­لرزه­های رخ‌داده و مکان گسل­های فعال منطقه دارد و در این میان در بین عملگرهای فازی، عملگر­های OR (اجتماع)، Product (ضرب جبری) و Sum (جمع جبری) فازی بیشترین تطبیق را با واقعیت داشتند که در بین آن‌ها عملگر OR (اجتماع) بهترین تطبیق را دارد.