فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اهداف و پیشینه: فضاهای عمومی شهری، ازجمله خیابان‌ها که یکی از مهم‌ترین انواع فضای شهری هستند، ممکن است به‌دلایلی برای ورود برخی از افراد و گروه‌ها محدودیت‌های عینی یا ذهنی داشته باشند و پذیرش همگانی آنها از دست برود. یکی از عواملی که ممکن است به اختصاصی شدن خیابان‌ها منجر شود، تجاری‌سازی و ایجاد فضاهای تجاری لوکس در مجاورت خیابان است. تجاری‌سازی خیابان‌های مناطق برخوردار شهرها، به‌دلیل توجیه اقتصادی برگشت سرمایه، اغلب شامل فعالیت‌های لوکس تجاری می‌شود که می‌تواند از اَشکال کالایی شدن فضاها باشد. ازجمله پیامدهای این نوع تجاری‌سازی، محدودیت دسترسی کاربران خیابان حتی از منظر ذهنی است؛ به‌طوری‌که خیابان، به‌منزلۀ فضایی عمومی، با تجاری‌سازی و حضور اقشار خاصی از جامعه در آن، به فضایی با دسترسی محدود تبدیل می‌شود. در پژوهش حاضر تأثیر تجاری‌سازی بر دسترسی همگانی به فضا بررسی می‌گردد و بدین‌منظور، خیابان شهید فیاضی (فرشته) شهر تهران به‌دلیل موقعیت جغرافیایی (واقع در منطقۀ یک و شمال شهر) و اقتصادی (از نظر وجود مراکز تجاری لوکس) نمونۀ مطالعاتی این مقاله در نظر گرفته شده است.   مواد و روش‌ها: داده‌های مورد نیاز بر پایۀ مطالعات اسنادی و پیمایش میدانی گردآوری شده است. به‌منظور بررسی عمومیت فضای خیابان شهید فیاضی از آزمون تی تک‌نمونه‌ای و همچنین به‌منظور بررسی نقش فضاهای تجاری در عمومیت این خیابان از مدل تحلیل عاملی استفاده شد که درنهایت 22 شاخص در 3 عامل دسته‌بندی شده‌اند. نتایج و جمع‌بندی: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد سه عامل «دسترسی ذهنی و عینی»، «فضاهای مصرفی لوکس و کنترل‌شده»، و «موقعیت و ارتباطات» سبب مصادرۀ فضای این خیابان به نفع گروه‌های خاص اجتماعی و اقتصادی شده است. به بیان دیگر، فعالیت‌های بدنۀ فضای این خیابان به‌نحوی شکل گرفته که عملاً طبقات کم‌درآمد از حضور در فضا احساس راحتی نمی‌کنند و کسانی که چندان قادر به خرید و مصرف نیستند، دسترسی نمادین (رفتاری و ذهنی) خود به این فضا را از دست داده‌اند.