فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اهداف و پیشینه: فرایند آموزش در کارگاه‌های طراحی معماری عموماً با سه مقولة اصلی «نقد، اصلاح، و داوری» همراه است. طی این مراحل، نقدِ مشارکتی فرصت‌هایی را برای درک نقاط قوت و ضعف فراگیران بر اساس مباحثات گروهی فراهم می‌کند و ابزاری تکمیلی در فرایند آموزش قلمداد می‌شود. همراهی همتایان در فرایند نقد و ارزیابی، که می‌تواند تعمیمی از نظریة رشد اجتماعی ویگوتسکی بر نقش سازنده‌گرای تعاملِ اجتماعی در یادگیری شناخته شود، تأثیرات مفید و سازنده‌ای بر یادگیری فراگیران داشته است. همچنین این روش پشتیبان توسعة شایستگی‌های فردی در سه سطح فراشناختی، انگیزشی، و مهارت‌های قابل‌انتقال است. باوجودآنکه ارزشیابی با همتایانْ ابزاری مفید در ارتقای یادگیری فراگیران است، کماکان میزان تأثیر این روش بر پیامدهای فراشناختی به‌خوبی درک نشده است. از این نظر و با توجه به گستردگی متغیرهای ارزشیابی با همتایان، بهتر است در پژوهش‌های این حوزه بر جنبه‌هایی از فعالیت همراه با این روش که احتمالاً بر نتایج فراشناختی تأثیر می‌گذارند، تأکید شود. بر این مبنا، فرض مورد پیگیری در پژوهشِ پیش رو این است که ارتقای مشارکت فراگیران طی فرایند نقد و ارزشیابی در کارگاه‌های آموزش طراحی معماری کلیدِ توسعة ظرفیت‌های یادگیری و ارتقای رضایت دانشجویان است. متعاقباً، بر تأثیر مشارکت گروهی فراگیران در فرایند ارزشیابی با همتایان به‌مثابة فرصتی آموزشی برای توسعة همکاری و تعاملات اجتماعی، همچنین بهبود و ارتقای فرهنگ یادگیری تأکید می‌شود. اهداف پژوهش چنین هستند: 1) تبیین فرایند ارزشیابی مشارکتی با همتایان در کارگاه‌های آموزش طراحی معماری به‌مثابة فرصتِ یادگیری، 2) تبیین ظرفیت‌های آموزشی روش ارزشیابی مشارکتی با همتایان در کارگاه‌های آموزش طراحی معماری.مواد و روش‌ها: روش پژوهش آمیخته‌ای از دو رویکرد کمّی و کیفی است. جامعة آماری تحقیق متشکل است از تعدادی از دانشجویان معماری دانشگاه هنر اصفهان شامل دو گروه از دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد. فرایند پژوهش با تعیین یک معدل کل برای هر کلاس آغاز و سپس دو برگة معیار (کل و جز) به هر دانشجو داده شد. با توجه به مشارکتی بودن این فرایند، منشی‌های مدرسان موظف بودند نظرات و معدل کلی مورد توافق همة اعضای جلسه را در جدول ارزشیابی کلی ثبت کنند، همچنین باید انحراف از معدل تعیین‌شده را برای اصلاح نمره به همتایان گزارش می‌دادند تا در صورت لزوم، بررسی و نظرسنجی مجدد انجام پذیرد. داده‌های بخش کمی با استفاده از پرسش‌نامه‌ای مبتنی بر طیف پنج‌گانه، به‌دست آمد. داده‌های کیفی نیز از متنِ مصاحبه، مشاهده، و ضبط گفتارهای فراگیران طی جلسات ارزشیابی استخراج و به روش تحلیل گفتمانِ اجتماعی ارزیابی شد. تحلیل نهایی با روش کدگذاری دومرحله‌ای در نرم‌افزار MAXQDA انجام گرفت. نتایج و جمع‌بندی: بنابر نتایج پژوهش، کسب تجاربِ نقد و مشارکت گروهی، درک معیارهای ارزش‌گذاری بر آثار معماری، و آشنایی با فن ارائه، همچنین امکانِ ارتقای قابلیت‌های فراشناختی فراگیران از مهم‌ترین فرصت‌های بروزیافتة یادگیری در جریان این پژوهش بودند. به‌طور خاص در این نتایج بر موارد ذیل تأکید می‌شد: 1) در هر فرایند ارزشیابی با همتایان، بهتر است از سوی مدرسان همان طرح، بنابر رویة آموزش هر مدرس و با مشارکت فراگیرانْ معیارها در جدولی* بازتنظیم گردند. 2) امکانِ ارتقای قابلیت‌های فراشناختی فراگیران با کمک روشِ ارزشیابی با همتایان، به‌منزلة وجهی مهم در آموزش با نتایج بلندمدت شناخته شد. 3) ارتقای توان حل مسئلة فراگیران از دیگر نتایج این روش است. 4) بازنگری در روش‌های ارزشیابی معماری برای بهبود عملکرد فراگیران و توسعة مشارکت همتایان ازجمله قابلیت‌های گذر از روش‌های متداول ارزیابی است. 5) لازم به تأکید است که نتایج این پژوهش، بنابر مقاطع تحصیلی فراگیران و تجربة ایشان در حوزة معماری، متفاوت خواهد بود. نتایج این تحقیق برای بهبودِ کیفیت آموزش در کارگاه‌های آموزش طراحی (و نیز رشته‌های پروژه‌محور و مبتنی بر حل مسئله)، ارتقای سلامت ذهنی فراگیران در جهت یادگیری فعال، ارتقای تمرکز بر وجوهِ یادگیری، و شکل دادن به تعاملات اجتماعی در محیط یادگیری مؤثر هستند.