فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اهداف و پیشینه: انقباض شهری نوعی بحران ساختاری در شهر است که با کاهش جمعیت و رکود اقتصادی همراه است و منجر به شکل‌گیری فضاهای متروک یا بدون استفاده در مراکز و یا محدوده‌های پیرامونی می‌شود. فضاهایی که به محیط پیرامونشان متصل نیستند و گسست اجتماعی ـ فضایی در بافت پیرامونی آنها از مهم‌ترین شاخص‌های انقباض شهری است؛ ازجملة این فضاها، کارخانه‌های قدیمی در حاشیة شهرها هستند که در اثر توسعه، در بخش درونی شهر واقع شده ولی بلااستفاده باقی مانده‌اند. در شهر اصفهان نیز، که زمانی به سبب وفور کارخانه‌های نساجی، به منچستر شرق مشهور بوده، کارخانه‌های قدیمی نظیر سایت کارخانه ریسباف به‌دنبال تحولات اقتصادی، با از دست رفتن کارکردهای اصلی آنها، دیگر اتصالی با شهر ندارند و به‌صورت قطعات بزرگ متروکه در بخش درونی شهر نمایان هستند. هدف در این مقاله، ارزیابی تأثیر کارخانه‌های بلااستفاده بر وقوع پدیدة انقباض شهری، با ارجاع به کارخانه ریسباف اصفهان، با انگیزة بیان راهبردهای طراحی شهری به‌منظور پاسخ‌گویی به چالش‌های ناشی از این پدیده است.  مواد و روش‌ها: درگام نخست، مبتنی بر مطالعة مبانی نظری موضوع، علل پدیداری انقباض شهری و پیامدهای آن شناسایی شدند. به‌منظور آسیب‌شناسی کارخانة ریسباف، به‌منزلة یکی از مصادیق پدیدة انقباض شهری، به شناخت و تحلیل این محدوده از منظر طراحی شهری و با تأکید و تمرکز بر بعد ساختاری (کالبدی ـ فضایی) پرداخته شد. همچنین بررسی اجمالی دیگر ابعاد شامل ابعاد جمعیتی، اقتصادی، و مدیریتی، تحلیل کامل‌تری از پدیدة انقباض شهری در محدودة مطالعاتی به دست داد. در این راستا، به‌منظور جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها از روش آمیخته (کمی و کیفی توأمان)، روش چیدمان فضا، و نقشه‌های شناختی و رفتاری استفاده شده است.نتایج و جمع‌بندی: یافته‌های کمی و کیفی این پژوهش نشان‌دهندة انزوا و گسست فضایی کارخانه ریسباف و اتصال و همپیوندی پایین آن در سطح محلی و کلان است که از پیامدهای غیرمستقیم انقباض شهری محسوب می‌شود. بر این اساس، اتخاذ دو راهبرد طراحی شهری پاسخ‌گو به چالش انقباض شهری (راهبرد پیونددهندة شهری و راهبرد پیوند مکان) برای برقراری پیوندها و اتصالات مجموعه در دو سطح محلی و کلان و ایجاد هم‌پیوندی بین عناصر مجموعه ریسباف نسبت به یکدیگر و برقراری ارتباطات کارخانه ریسباف با بافت اطرافش به‌منظور تقویت ارتباط جزء و کل در ساختار موجود در کنار ملاحظات مربوط به حفاظت و احیای معماری آن ضرورت دارد.