فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اهداف و پیشینه: پژوهش‌ها و ارزیابی‌های گسترده‌ای در حوزة برنامه‌ریزی و طراحی مسکن و محله تا کنون صورت پذیرفته ‌است، این موضوع نشان از اهمیت آشکار و نگاهی آسیب‌شناسانه در این حوزه دارد. با این دیدگاه، رسالة دکتری معماری را می‌توان به‌مثابة پژوهش علمی و روش‌مندی قلمداد کرد که می‌تواند برای حل مسائل و کاستی‌های موجود در حیطة مسکن و محله به کار آید؛ به این منظور، بررسی محتوایی رساله‌های دکتری معماری با محوریت مسکن و محله مد نظر است؛ تأکید بر جنبة کاربردی رساله‌هاست و همچنین می‌تواند به مسیر پژوهش‌های آتی در این حوزه یاری رساند.مواد و روش‌ها: در پژوهش حاضر از راهبردی ترکیبی (کمی و کیفی) با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی بهره برده شده و در چهار گام رساله‌های دکتری معماری با محوریت مسکن و محله بررسی محتوایی شده‌اند؛ در گام نخستْ پیشینة پژوهش بررسی و در مرحلة بعد رساله‌ها (21 رساله تمام متن و 22 رساله چکیده) تحلیل محتوایی گردیده‌اند. بازة زمانی رساله‌های تحلیل‌شده از سال 1379 تا 1399 و اتمام رساله‌ها در دانشگاه‌‌های دولتی و آزاد اسلامی ایران بوده است. گام سوم پژوهش نیز شامل ارزیابی پدیدآورندگان رساله‌ها (32 نفر) در راستای تکمیل مرحلة دوم بوده که به این منظور پرسش‌نامه‌ای با توجه به اهداف و پرسش‌های پژوهش طراحی گردید و پس از آن برای تحلیل داده‌های حاصل‌شده، از نرم‌افزار SPSS نسخة 23 بهره گرفته شده، و در انتها راهبردها و استراتژی‌هایی تبیین گردیده است.نتایج و جمع‌بندی: یافته‌ها حاکی از آن است که در اکثر رساله‌ها، مُؤلفه‌ها و راهکارهای عملی متناسبی با توجه به موضوع و رویکردْ اتخاذ شده است که می‌توان از آنها در جهت رفع نقصان‌ها و مسائل موجود در مسکن و محله بهره گرفت؛ لیکن تا کنون مورد بهره‌برداری و حمایت تصمیم‌گیرندگان شهری نبوده‌اند. بنابر یافته‌ها، اکثر رساله‌ها در ادامه و توسعة رساله‌های پیشین صورت نگرفته‌اند که این مسئله را می‌توان یک نقطة ضعف قلمداد کرد. بر پایة تحلیل و ارزیابی صورت‌گرفته در این پژوهش، می‌توان بیان داشت که غالب رساله‌‌های دکتری بررسی‌شده، دارای یافته‌ها و نتایج قابل‌توجهی هستند که می‌توان آنها ‌را با سیاست‌هایی که از سوی دانشگاه (با عنوان مبدل و میانجی) اتخاذ می‌گردد، به ‌لحاظ کاربردی در حوزة عمل به کار گرفت. همچنین راهبردها و استراتژی‌هایی در دو بُعد «فرایند آموزشی و پژوهشی در دانشگاه‌ها» و «کاربرد رساله‌ها و رویکرد آنها» به‌منظور کاربردی کردن بیشتر رساله‌ها و نیز به‌کارگیری آنها از سوی تصمیم‌گیرندگان، محققان، برنامه‌ریزان و طراحان در این پژوهش پیشنهاد شده است.