رتوریک و اقناع مخاطب: حلقۀ گمشده در روند آموزش در آتلیه‌های طراحی معماری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

2 استاد دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

doi
10.48308/soffeh.2024.105152
چکیده

اهداف و پیشینه: آموزش معماری در دورة کارشناسی بر محور کارگاه طراحی معماری استوار است و شیوة نقد و کرکسیون متداول‌ترین روش برای برگزاری جلسات کارگاه توسط معلمان معماری است. درواقع این شیوة آموزش مبتنی بر انجام کار توسط شاگرد و اصلاح آن توسط معلم است و یک روند رفت‌وبرگشتی اتفاق می‌افتد که در خلال آن دانشجو آموزش طراحی معماری می‌بیند. در پژوهش‌های مختلفی به بررسی روش‌های آموزشی در آتلیه، انواع کرکسیون و نقد پرداخته شده است. به‌علاوه دانش رتوریک (علم اقناع مخاطب)، از سوی پژوهشگران حوزة فلسفه و ادبیات بستر هر نوع ارتباط انسانی قلمداد شده است و برخی پژوهشگران حوزة معماری و سایر رشته‌های هنری به بررسی آن پرداخته‌اند. ازآنجاکه ارتباط میان معلم و شاگرد اصلی‌ترین وجه در آموزش طراحی است، نیاز به بررسی بیشتر در این زمینه با نگاهی به دانش رتوریک احساس می‌شود. بنابراین بررسی جلسة نقد و کرکسیون در کارگاه طراحی معماری و نوع ارتباطی که میان استاد و دانشجو شکل می‌گیرد، با توجه به دانش رتوریک و با هدف عرضة راهکارهایی برای تقویت این ارتباط، موضوع این پژوهش است.مواد و روش‌ها: در این مقاله، با تکیه بر مطالعات کتابخانه‌اى و با روش استدلال منطقى، ضمن مرورى اجمالى بر کارگاه طراحی معماری و شیوه‌های آموزشی آن و با اتکا به تئوری موقعیت رتوریکال و روش‌های رتوریک در اقناع مخاطب، سازوکاری برای برقراری مؤثرتر کرکسیون در جلسات کارگاه طراحی معماری عرضه می‌شود.نتایج و جمع‌بندی: بررسی‌ها نشان می‌دهند که ماجرای کرکسیون و ارتباط میان معلم و شاگرد معماری را می‌توان در قالب یک موقعیت رتوریکال و شامل هشت جزء تعریف کرد. ارتباط مؤثر میان معلم و شاگرد در این جلسه از طریق استفاده از بیانی واضح و قابل‌فهم و بیان نقدها و پیشنهادها به‌روشنی و با منطق ایجاد می‌شود. بنابراین یک موقعیت اقناعی شکل می‌گیرد که آنها سخن یکدیگر را بفهمند و به اجماع نظری و فکری برسند. درنتیجه دانشجو طراحی معماری و مهم‌تر از آن «تعامل و برقراری ارتباط کلامی» را یاد می‌گیرد و می‌تواند در شرایط مختلف از طرح خود به‌خوبی و قانع‌کننده دفاع کند.