فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اهداف و پیشینه: خشت از انواع مصالح اصلی با منشأ خاک در آثار معماری گلی به‌جامانده از دوران گذشته است و ایران در استفاده از این مصالح با تکیه بر معیارهای اقلیمی، از کهن‌ترین و باسابقه‌ترین کشورهاست. با گذشت زمان، کاربرد این مصالح کمتر و به آن بی‌توجهی می‌شود، درصورتی‌که بخش زیادی از ایران را مناطق گرم، خشک، و کویری تشکیل داده است و خشت همچنان یک مصالح ارزان، بازیافت‌پذیر، و اقلیمی با میزان دسترسی بالا در این مناطق است. بنابراین اهمیت شناخت این مصالح و تحلیل آن در دوران‌های مختلف و بهره‌گیری از تجارب گذشته دوچندان می‌شود. علاوه‌براین پایداری و مانایی برخی بناهای خشتی تاریخی تا امروز، تحلیل و بررسی مصالح موجود در این ابنیه را ضروری می‌کند تا از تجارب گران‌بهای ساخت‌وپرداخت خشت در ادوار تاریخی بهره‌‌گیری و روش‌های نهفته در آنها آشکار شود. به‌همین‌دلیل، می‌توان گفت استفاده از خشت و بیان راهکارهای مقاوم‌سازی آن، بدون بررسی و تحلیل کار گذشتگان، کارِ درست و اصولی‌ای نیست و باید در وهلة اول، ویژگی‌های شاخصِ ساخت این مصالح در ادوارِ مختلفِ تاریخی بررسی شود تا زمینه‌ای برای ساخت این مصالح و انجام پژوهش‌هایی در مورد راهکارهای اصولی استفاده و مقاوم‌سازی آنها باشد. بنابراین در پژوهش پیش رو با هدف شناخت ابعاد کمّی و هندسی خشت‌های به‌کاررفته در بناهای تاریخی ایران، به بررسی این مصالح در بناهای تاریخی متعلق به دوره‌های مختلف شهر کاشان، با عنوان نمونه‌ای غنی از بافت‌های تاریخی کشور، پرداخته شده است.مواد و روش‌ها: روش تحقیق کمّی و مبتنی بر مطالعات میدانی و فعالیت‌های آزمایشگاهی است. آزمایش‌ها به سه دسته تقسیم می‌شوند. دستة اول، آزمایشات پایه شامل چگالی، وزن مخصوص، درصد رطوبت، دانه‌بندی، هیدرومتری، و حدود اتربرگ است، دستة دوم تست‌های مکانیکی شامل مقاومت فشاری و خمشی، و دستة سوم آزمایش‌های شیمیایی و آنالیز شیمیایی به روش XRD است. این تست‌ها بر اساس استانداردهای ASTM و همچنین استاندارد ملی ایران (ISIRI) انجام شده‌اند. در این تحقیق چهار نمونه خشت از بناهای تاریخی کاشان از عصر نوسنگی تا دورة قاجار آزمایش شده‌اند. نحوة نام‌گذاری نمونه‌ها به‌این‌صورت است که این نمونه‌ها با حرف C (ابتدای کلمة خشت به انگلیسی) نشان داده شده‌ و با توجه به بازة زمانی از گذشته تا امروز شماره‌گذاری شده‌اند.نتایج و جمع‌بندی: ازجمله مشخصات فیزیکی مؤثر در مقاومت و کیفیت نمونه‌ها، وزن مخصوص یا دانسیته است. بر اساس برآوردی از آزمایشات، وزن مخصوص برای نمونة C3 بیشترین و برای نمونة‌ C2 نیز بالاست. درصد رطوبت نیز، میزان رطوبت موجود در نمونه است و هرچه میزان آن کمتر باشد، برای نمونه مناسب‌تر است؛ زیرا جذب آب توسط نمونه در فصول مختلف، سبب انقباض و انبساط نمونه می‌شود و ایجاد ترک می‌کند. با توجه به نتایج پژوهش، نمونة C2 دارای کمترین و نمونة C3 دارای بیشترین میزان درصد رطوبت است. با توجه به محل نمونۀ C3، که از حصار سلجوقی تهیه گردیده و در حال حاضر فضای سبز و آب‌نما در مجاورت آن قرار دارد، رطوبت بیشتری جذب کرده است.