مروری بر مطالعات علوم زیستی و تبیین رابطۀ آنها با پایداری محیطی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد معماری دیجیتال، دانشکدة هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران

2 استادیار دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران

3 دانشجوی دکتری طراحی محیطی، دانشکدة معماری، برنامه‌ریزی و منظر، دانشگاه کلگری، کلگری، کانادا

doi
10.48308/sofeh.2024.104642
چکیده

امروزه فعالیت‌‌های انسان‌ها عامل اصلی آسیب‌های متعددی، به‌ویژه از نظر فرسودگی و بی‌ثباتی منابع طبیعی، است که برای محدود کردن این خطراتْ مفهوم پایداری توسعه داده شده است. در طول تاریخ، زیست و طبیعت در علوم گوناگون، ازجمله معماری، منبع الهام دانسته شده و به نوآوری‌های علوم سمت‌وسوی پایداری بخشیده و عاملی برای حل مشکلات موجود بوده‌اند، به گونه‌ای که راه حل‌های مبتنی بر علوم زیستیْ منجر به توسعة شاخه‌هایی از علوم جدید گشته که مهم‌ترین حوزه‌های تحقیقاتی امروز را شامل می‌شوند. با وجود اهمیت فراوان علومی که با تقلید و یا الهام از طبیعت شکل گرفته‌اند، تا کنون به دسته‌بندی این علوم و بررسی رابطة بین آنها پرداخته نشده است، حال‌آنکه در دسترس بودن چنین دسته‌بندی‌ای و استفاده از آن در معماری عصر حاضر می‌تواند به چرخة پایداری محیطی تداوم بخشد. در پژوهش حاضر به شناسایی و عرضة یک چارچوب کاربردی از علوم الهام‌گرفته از زیست و ارتباط بین آنها با پایداری محیطی پرداخته شده است. روش تحقیق در مقالة پیش رو کیفی ـ توصیفی و مرور همة مقالات منتشرشده در 11 نشریة اسپرینگر طی سال‌های 2020 الی 2022 با کلیدواژة Bio (زیست) است. ارزیابی محوریت موضوعی 1927 مقالة استخراج‌شده منجر به دسته‌بندی در 11 گروه مطالعات زیستی شامل بیونیک، بیومیمیتیک، بیومورفیک، بیوسوخت (بیودیزل، بیوالکل، بیواتانول، بیوهیدروژن، و بیوگاز)، بیومتریال، بیوهیبرید، بیوآئروسل، بیوفناوری، بیوالگوریتم (هوش بیوطراحی و هوش بیو متریال)، بیوهنر (طراحی الهام زیستی و بیودکوراسیون)، بیوفیلیا (طراحی بیوفیلیک) و ارتباط بین آنها با پایداری محیطی شده است. برون‌داد پژوهش حاضر شامل مبحث توسعة دانش نظری در باب علوم الهام‌گرفته از زیست است و نتایجْ حاکی از تمرکز مطالعات بین‌المللی علوم زیستی بر بیوسوخت و بیوفناوری در راستای کاهش تأثیر فعالیت‌های انسانی بر محیط زیست، استفادة حداقل و کارآمد از منابع طبیعی، محافظت از تنوع زیستی، تأمین منابع پایدار، و برقراری ارتباط سازگار بین انسان و محیط طبیعی است.