فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در میان روش‌های شناخت ارزش‌های معماری بومی، معرفی الگوهای ساخت و معماری بیش از گذشته مورد توجه است. این روش به مستندسازی دقیق میراث معماری ‌می‌انجامد و در هنگام برنامه‌ریزی در زمینة احیا و مرمت، این داده‌ها کارکردی درخور می‌یابند. آنچه نتیجة این روند را متمایز می‌کند تا یک روستا همچون موزه‌ و روستای دیگر دارای حیات پویا باشد،‌ نوع نگرش به کیفیت الگوهاست. معماری بومی، از یک‌سو، متأثر از ویژگی‌های محیط طبیعی و از سوی دیگر، از نگرش‌های فرهنگی و رویدادهای تکرارشوندة رخ‌داده در آن مکان تأثیر می‌پذیرد. در این پژوهش هدف مطالعة الگوهای مکانی و رویدادی در معماری بومی یک روستا بر اساس الگویی روش‌مند و تکرارپذیر است. در این پژوهش کیفی با انتخاب روستای تاریخی وانشان از توابع شهرستان گلپایگان در استان اصفهان، به مطالعة کیفیت الگوهای معماری پرداخته می‌شود. بر این اساس، با روندی توصیفی، داده‌هایی، که از طریق مشاهدات میدانی، کتابخانه‌ای، مصاحبه، و بررسی‌های دقیق کالبدی به‌دست آمده است، به شیوة تحلیل منطقی مطالعه می‌شود. به این منظور، ابتدا به ویژگی‌های طبیعی مؤثر بر شکل‌گیری معماری بومی روستای یادشده پرداخته و در ادامه عناصر کالبدی در مقیاس خانه‌ها و رویدادهای مرتبط با هریک شناسایی و ارتباط میان آنها سنجیده می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد، تمایل اهالی وانشان به بهره‌مندی هرچه بیشتر از طبیعت سبب ایجاد فضاهایی شده که کیفیت نیمه‌باز دارند تا ضمن ایجاد آسایش محیطی در فصول مختلف، پاسخ‌گوی بیشتر فعالیت‌های روزمره‌ باشند. حیاط، عنصر اتصال‌دهندة عناصر داخلی خانه،‌ نقشی پراهمیت دارد و الگوی سکون و حرکت را در آن می‌توان دید. ایوان‌ها، این فضاهای واسطه، سه نقش مختلف با الگوی رویدادهای مختص خود در خانه‌های روستا دارند. فضای کِبَس و خونه نونوایی (آشپزخانه) و طویله دارای دو بخش تفکیک‌شده هستند که، برای امور مختلف در فصول سرد و گرم، شرایط محیطی مناسبی را فراهم می‌کنند. به‌طور معمول اشکوب اول دربرگیرندة فضاهای خدماتی و اشکوب دوم ویژة سکونت است. این تقسیم‌بندیِ کارکردی سبب ایجاد حریم خصوصی‌تر در اشکوب بالا و هم‌زمان پاسخ مناسبی به تأمین گرمایش اتاق‌های مسکونی در فصول سرد است.