چارچوب تأمین مسکن دائم پس از زلزله احتمالی در مناطق آسیب‌پذیر شهری با رویکرد بازبهسازی (مطالعه موردی منطقه سه شهر ساری)

نویسندگان

1 استادیار دانشکدۀ عمران، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل، ایران

doi
10.48308/sofeh.2023.231297.1249
چکیده

علی‌رغم افزایش سوانح در جهان، بازسازی پس از سانحه همچنان با معضلات فراوانی همراه است. موضوع این پژوهش در مورد رویکردی نظام‌مند برای برنامه‌ریزی پیش از زلزله است و در آن بر ایجاد تاب‌آوری از طریق استفاده از اصول بازبهسازی پس از سانحه و به‌‌کارگیری آنها در اقدامات بازسازی مسکن پس از زلزله تمرکز می‌شود.در این مطالعه به‌منظور عرضة چارچوبی برای تعریف جنبه‌‌های اصلی بازبهسازی و به‌‌کارگیری آن، به‌‌صورت عملی از الگوی روش‌شناسی متوالی بهره گرفته شده است. در بخش اول و اصلی پژوهش از رویکرد کیفی برای شناسایی و تفسیر ابعاد اصلی تأمین مسکن دائم با رویکرد بازبهسازی در منطقة سه ساری استفاده شده است. در این بخش تحلیل داده‌های حاصل از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و مشاهدات میدانی با استفاده از تحلیل محتوای کیفی انجام گرفته است و نتایج آن در بخش دوم تحقیق از طریق دریافت بازخورد از متخصصان بازسازی در دو نوبت به روش زمینه‌‌یابی سنجش کمّی شده است.چارچوب بازبهسازی مسکن، نتیجة اصلی پژوهش، از چهار مقولة اصلی و چهارده زیرمقوله تشکیل شده است. این چارچوب، به‌‌منظور تأکید بر اهمیت اقدامات پیش از زلزله، با مقولة کاهش خطرپذیری زلزله در ابعاد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی ـ فرهنگی، و قانونی آغاز می‌‌شود. سپس در مقولة مشارکت جمعی به تعریف هدف مشارکت، تعیین مشارکت‌کنندگان کلیدی، نوع مشارکت در مراحل مختلف بازسازی مسکن، و منابع مورد نیاز آن پرداخته می‌شود. در ادامه، ترتیبات مالی و سازمانی بازسازی در دو بخش طراحی سازمانی و تدارک منابع تبیین می‌شود و الزامات طراحی و اجرای مسکن دائم در قالب چهار زیرمقولة الزامات اجرایی، رویکرد طراحی، کارایی اقتصادی، و ملاحظات اجتماعی ـ فرهنگی بیان می‌گردد. خروجی اصلی تحقیق چارچوبی منحصربه‌فرد است که با پیش‌‌بینی نیازها و هدایت اقدامات اجرایی به برنامه‌ریزان و مجریان پروژه‌های بازتوانی در کاهش خطرپذیری پیش از زلزله و در تسریع تأمین مسکن ایمن و توان‌پذیر پس از وقوع آن کمک می‌کند.