بررسی سیستماتیک پژوهش های حوزۀ مدل سازی تخلیه از ساختمان در هنگام حریق و تبیین چارچوب معماری ایمن از منظر تخلیه
نویسندگان
1 دکتری معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 استاد دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس تهران، ایران
3 دانشیار دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.48308/sofeh.2023.232080.1266چکیده
طراحی مسیرهای خروج برای تخلیة اضطراری بههنگام رخداد حریق یکی از موضوعهای عملکردی طراحی معماری است. امروزه میتوان عملکرد ساختمان در خروج ایمن افراد بههنگام شرایط اضطراری حریق را با ابزار «مدلسازی تخلیه» سنجید. پژوهش حاضر با هدف بررسی سیستماتیک پژوهش های انجامشده در حوزة مدلسازی تخلیه از ساختمان در هنگام حریق انجام گرفته است. با جستجوی ادبیات تخصصی، پایگاه داده ای متشکل از 152 مقاله ساخته شدند و داده های حاصل از آن برای پاسخ به سه پرسش اصلی بررسی گردیدند. در پرسش اول «جایگاه طراحی معماری در کل پژوهش های حوزة مدلسازی تخلیة حریق» مورد سؤال قرار گرفت. مسائل طراحی معماری یک دسته در انواع پنجگانه پژوهش های مدلسازی تخلیه هستند و در نمونه های مدلسازیشده نیز تنوعی از مقیاسهای مختلف در فرایند طراحی ملاحظه میشود. همچنین کیفیتی تحت عنوان «معماری ایمن» تعریف شد و شاخص های مربوطه پنج رویکرد زمانمحور، پیکره بندیمحور، ظرفیتمحور، ازدحاممحور و ریسکمحور طبقه بندی شدند. پرسش دوم در مورد «عناصر معماری واجد اهمیت در مسائل مدلسازی تخلیه» بود. با بررسی متغیرها در پژوهش های مختلف و رابطة میان آنها دریافت شد که عناصر متعددی از معماری متغیر مستقل در مسائل مدلسازی تخلیه قلمداد میشوند و ویژگی های طراحی آنها با عنوان سنجه هایی برای تبیین متغیرهای وابستة دیگر لحاظ شدهاند. در پرسش سوم در خصوص «رابطة عناصر معماری با دیگر پارامترهای مدلسازی تخلیه» بود. در مواردی که هدف از مدلسازی ارزیابی یک طرح است؛ نتایج میتواند منجر به اعمال تغییرات زیادی در طرح شود. مدلهای تخلیه میتوانند از حیث ویژگی های متعددی همچون مقیاس، رویکرد مدل برای نمایش انسان و فضا، و الگوریتم های مسیریابی متنوع و متفاوت باشند. روش های مدلسازی با پیشرفت طراحی رابطه ای متناظر دارند. در مراحل اولیه، فرایند معماری مدلسازی در مقیاس کلان میتواند منجر به رد یا پذیرش یک گزینة طراحی شود، یا همخوانی یا ناهمخوانی طرح را با حدود عملکردی الزامی نشان دهد. در طرح های توسعهیافته تر، مدلسازی در مقیاس خرد به مثابة ابزاری برای تصمیم گیری نهایی در مورد ابعاد، جزئیات پیکره بندی ها، و جانمایی ستونها و مبلمان فضا کارکرد دارد. همچنین تلفیق رویکردهای پنج گانة معماری ایمن امکان تدوین چارچوب های عملیاتی برای ارزیابی عملکرد ایمنی تخلیة طرح معماری را فراهم می آورد.
