فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از میان روش‌های پژوهش کیفی، روش‌های تفسیریِ زبان‌مبنا کاربرد وسیعی در فهم و تبیین سازوکارها و پویایی‌های اجتماعی شهر دارند و نگاه عمیق و انتقادی بر مسائل و مشکلات شهری را ممکن می‌کنند. با این همه، به‌کارگیری چنین روش‌هایی تاکنون از سوی محققان برنامه‌ریزی به اندازة روش‌های کمی مرسوم نشده است. تحلیل انتقادی گفتمان ازجمله روش‌هایی است که گرچه می‌تواند در مطالعات شهری نقشی اساسی داشته باشد، اما تاکنون در پژوهش‌های اندکی به زبان فارسی از این روش بهره گرفته شده است. به این منظور در پژوهش حاضر کوشیده شده است تا کاربردهای بالقوة روش «تحلیل انتقادی گفتمان» در مطالعات شهری از طریق تشریح فرایند انجام آن به‌همراه تحلیل یک موردِ پژوهشی با عنوان «طومار اعتراضی بازاریان یزد دربارة شیوة اجرای طرح سامان‌دهی خیابان قیام» نشان داده شود. از این‌رو نگارندگان پس از بیان مبانی نظری و مفاهیم اصلی این روش، چارچوب تحلیلی فرکلاف را به‌منزلة یکی از رویکرد‌های مناسب برای تحلیل پدیده‌ها و نظام‌های اجتماعی و به‌ویژه روابط قدرتِ متبلور در زبان تشریح کرده‌اند. معرفی مدل سه‌سطحی فرکلاف در این نوشتار با تحلیل فرایند تولید، توزیع، و مصرف متن طومار از سوی بازاریان یزد، توصیف متن طومار آن‌ها، و تبیین بستر اجتماعیِ وقوع این رخداد ارتباطی همراه شده است. یافته‌های برآمده از تحلیل موردِ مطالعاتی نشان می‌دهد که روش مذکور می‌تواند در تحلیل روابط قدرت در فرایندهای برنامه‌ریزی و توسعة شهری، شناخت ایدئولوژی‌های ساختاربخش و پیامدهای سیاسی و اجتماعی آن‌ها در شهر، برنامه‌ریزی شهری، و شناخت گفتمان‌های غالب و رقیب در فرایندهای توسعه و فهم تحولات یا بازتولیدهای اجتماعی مرتبط با آن‌ها سودمند باشد.