تاثیر تحریم و شوک های اقتصادی بر حملونقل ایران با رویکرد VECM
نویسندگان
1 دانشیار، دانشگاه آزاد اسلامی علوم تحقیقات، تهران، ایران
2 مربی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تهران، ایران
3 کارشناس پژوهشی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تهران، ایران
doi
10.22034/tri.2026.567411.3420چکیده
این پژوهش به تحلیل اثر تحریمها و شوکهای اقتصادی، بر بخش حملونقل ایران میپردازد. هدف اصلی، شناسایی و واکاوی سازوکار انتقال این اثرات از طریق کانال نرخ ارز و تمایز بین واکنشهای بلندمدت و کوتاهمدت متغیرهای کلیدی این بخش است. مطالعه حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد کمی انجام شده است. برای دستیابی به اهداف تحقیق، از مدل تصحیح خطای برداری (VECM) و دادههای فصلی سه متغیر شاخص قیمت مصرفکننده بخش حملونقل، ارزش افزوده بخش حملونقل و نرخ ارز طی دوره ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ استفاده شده است. پس از اطمینان از درجه یک بودن انباشتگی متغیرها با آزمونADF، وجود رابطه تعادلی بلندمدت با آزمون همانباشتگی یوهانسون بررسی و سپس برآورد مدل و تحلیل توابع عکسالعمل آنی صورت پذیرفت. نتایج آزمون همانباشتگی، وجود یک رابطه تعادلی بلندمدت پایدار بین متغیرها را تأیید کرد. برآورد بردار همانباشتگی نشان داد نرخ ارز با ضریب ۱.۶۱ مهمترین عامل تعیینکننده تورم حملونقل در بلندمدت است. در مقابل، ارزش افزوده این بخش دارای اثر کاهنده معنادار بر قیمتها است. در کوتاهمدت، شاخص قیمت حملونقل با ضریب تصحیح خطای ۰.۰۵۸-، متغیر اصلی تعدیلکننده انحرافات از مسیر تعادلی بلندمدت شناخته شد و تغییرات نرخ ارز با یک وقفه فصلی، اثر مستقیم و قوی بر تورم این بخش داشت. تحلیل توابع عکسالعمل آنی آشکار ساخت که شوک نرخ ارز موجب افزایشی سریع، شدید و پایدار در شاخص قیمت حملونقل میشود، در حالی که اثر آن بر ارزش افزوده بخش، خفیف، زودگذر و در بلندمدت خنثی است. یافتهها به وضوح نشان میدهد که تحریمها عمدتاً از طریق ایجاد بیثباتی و شوک در بازار ارز، بخش حملونقل را تحت تأثیر قرار میدهند و کانال غالب انتقال این اثرات، کانال هزینه و تورم وارداتی است، نه کانال تغییرات فعالیت واقعی اقتصادی. این نتایج بر ضرورت اتخاذ سیاستهای فعالانه برای کاهش وابستگی ارزی، مدیریت ریسک نرخ ارز و افزایش تابآوری بخش حملونقل در برابر نوسانات ناشی از تحریمها تأکید میورزد.
