فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

موقعیت خاص ایران در خاورمیانه، حضور مداوم تهدیدهای خارجی، و وقوع جنگ­های متعدد در همسایگی کشورمان ضرورت تمهیدات برنامه­ریزانه در فضای شهرها برای رویارویی با بحران جنگ را ضروری کرده است. این تمهیدات با عنوان «پدافند غیرعامل» در کشور مطرح گردیده و در سیاست­های کلی ابلاغی مقام معظم رهبری، در بخش پدافند غیرعامل، قانون سازمان پدافند غیرعامل مصوب مجلس شورای اسلامی، و دیگر قوانین و مقررات به آن توجه شده است. هدفْ در این مقاله نیز تحلیل یکی از مؤلفه­های اصلی اجرای تمهیدات مرتبط با پدافند غیرعامل، یعنی ساختار قانونی یکپارچه برای اقدامات پیشگیرانۀ برنامه­ریزی فضایی در شهر تهران است، تهرانْ محل استقرار بیش از 1500 نهاد دولتی، قوای سه­گانه، همۀ وزارتخانه­ها، سفارتخانه­های خارجی، و مراکز اصلی نظامی و نیز مهم­ترین قطب اقتصادی کشور است. پرسش­های این پژوهش این است که چارچوب قانونی موجود کشور تا چه میزان ویژگی­های ضروری برای پشتیبانی از پدافند غیرعامل در شهرها (با تأکید بر شهر تهران) را دارد؟ و چه فرصت­ها و بازدارنده­هایی در این زمینه قابل­ردیابی است؟ برای پاسخ به این پرسش از دو روش تحلیل دلفی برای ارزیابی مؤلفه­های ذهنی و روش تحلیل متن برای سنجش مؤلفه­های عینی سنجش چارچوب قانونی پشتیبان پدافند غیرعامل در شهر تهران استفاده می­شود. به­کارگیری فن دلفی در این پژوهش امکان دستیابی به دامنۀ متنوعی از نظرات متخصصان در انتظام­های گوناگون و نقش­های حرفه­ای متفاوت را به منزلۀ پشتیبانی برای تحلیل موضوع پیچیده و چندبعدی پدافند غیرعامل فراهم می­کند. نتایج نهایی تحلیل نشان از این دارد که جامعیت قلمرویی، دگماتیزم حقوقی، زبان روشن، دسترسی همگانی، و تعیین الزامات فضایی کافی فرصت­های چارچوب قانونی پدافند غیرعامل در شهرهای کشور (با تأکید بر شهر تهران) هستند و نبود الزام و ضمانت اجرایی، نبود جامعیت موضوعی، نداشتن متولی مشخص، کلی بودن، تداخل و یا هم­پوشانی، و تفسیرپذیری قوانین از کاستی­های چارچوب­های قانونی در این زمینه به­شمار می­آیند. افزون بر این گرچه در چارچوب­های قانونی متولی تصمیم­ها و سیاست­های پشتیبان پدافند غیرعامل تعیین شده است، تعدد نهادهایی که گاه با وظایف ناروشن و تکراری برای تحقق این تصمیم­ها شکل­گرفته­اند و نیز ضعف در برقراری روابط افقی ضروری میان آن­ها اثرگذاری و کارآمدی تصمیم­ها و سیاست­ها را کاهش می­دهد.