پیشرانهای چندوجهی مهاجرت افغانستانیها به ایران: کاوشی در تقاطع ناامنی، معیشت شکننده و پیوندهای تمدنی از نگاه خبرگان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته جامعهشناسی، گرایش مسائل اجتماعی ایران، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار آینده پژوهی، گروه مدیریت بازرگانی و کارآفرینی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشیار جمعیتشناسی، گروه جمعیتشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، و موسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران.
4 دانشیار مردمشناسی، گروه مردم شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. تهران، ایران.
doi
10.22034/jips.2025.550807.1312چکیده
ایران در دهههای گذشته شاهد حضور جمعیت میلیونی مهاجران اتباع افغانستانی بوده است. با وجود نقش مهاجرپذیری ایران، این پدیده کمتر به صورت نظاممند مورد توجه پژوهشگران و سیاستگذاران قرار گرفته است. هدف این مطالعه، بررسی پیشرانهای مهاجرت افغانستانی در ایران است. روش این پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون است. جامعه مطالعه، خبرگان حوزه مهاجرت بودند و با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند با چهل نفر به روش نیمهساختاریافته در سال 1404 مصاحبه انجام شد. نتایج نشان داد، مهاجرت افغانستانیها به ایران پدیدهای چندبعدی و پیچیده است که تحتتأثیر سه دسته عامل عمده اقتصادی، سیاسی-امنیتی و اجتماعی-فرهنگی قرار دارد. از جنبۀ اقتصادی، فقر شدید، بیکاری و نابرابری در افغانستان بهعنوان عوامل دافعه، نیاز اقتصاد ایران به نیروی کار کم مهارت و ارزان، همراه با اقتصاد یارانهای و هزینههای پایین زندگی، بهعنوان عوامل جاذبه عمل میکنند. از منظر سیاسی-امنیتی، جنگ، بیثباتی سیاسی، حکومت ناکارآمد و طردکنندۀ طالبان و همچنین ضعف حکمرانی مهاجرت در ایران، موجب تشدید مهاجرت شدهاند. همچنین، عوامل اجتماعی-فرهنگی مانند پیوندهای تمدنی و زبانی مشترک و شبکههای اجتماعی ، به عنوان تسهیلگرهای مهاجرت عمل کردهاند. براین اساس تداوم مهاجرت افغانستانیها به ایران امری اجتنابناپذیر است و مدیریت آن مستلزم تدوین سیاستهای جامع و یکپارچه است.
