مطالعۀ کیفی معنای مادری در میان مادران تک‌فرزند 20 تا 35 ساله شهرستان لاهیجان

نویسندگان

1 دانشیار جمعیت‌شناسی، گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه‌ طباطبائی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).

2 استادیار جامعه‌شناسی سیاسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکتری تخصصی بررسی مسائل اجتماعی ایران، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.22034/jips.2025.517499.1275
چکیده

مادری اگرچه در نگاه نخست مفهومی بدیهی به نظر می‌رسد، در بستر تجربه زیسته، پدیده‌ای پیچیده است. هدف مطالعه حاضر، شناخت معنای مادری بین مادران تک‌فرزند شهرستان لاهیجان است. این مطالعه به روش کیفی پدیدارشناسی و با رویکرد تفسیری انجام شده است. در این پژوهش، اطلاعات با تکنیک مصاحبه عمیق جمع‌آوری شدند. مصاحبه به‌صورت هدفمند با 24 نفر از مادران تک‌فرزند 20 تا 35 ساله شهرستان لاهیجان و در بازه زمانی مهر تا دی 1403 انجام شده است. مطابق یافته‌ها، پنج مقوله اصلی استخراج شد: مادری به‌مثابه «تعادلی میان عشق و فرسودگی»، «مسئولیتی بی‌وقفه و حمایت‌گری خاموش»، «پُلی به سوی تعالی یا زنجیری بر پای آرزوها»، «تجربه‌ای در بستر حمایت‌های اجتماعی همسر و اطرافیان» و «تمرکز مادرانه و حاشیه‌نشینی همسر». یافته‌ها نشان می‌دهد که مادری تجربه‌ای پویا و چندبعدی است که ساختارهای اجتماعی و فرهنگی در تعریف و شکل‌دهی آن بسیار تأثیرگذار هستند. حمایت‌های اجتماعی در تداوم و کیفیت این تجربه نقشی اساسی دارند. این پژوهش بر ضرورت بازنگری سیاست‌های حمایتی و تغییر نگرش‌های فرهنگی تأکید می‌کند تا مادران بتوانند نقش خود را در تعاملی پویا میان نیازهای شخصی و مسئولیت‌های مادرانه مدیریت و اجرا کنند.