فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

طی دو دهه اخیر، دو سیاست متفاوت جمعیتی در ایران در پیش گرفته شده و طی آن، سیاست کنترل رشد جمعیت در اواخر دهه 1360 به سیاست تشویقی افزایش جمعیت در دهه 1390 تغییر یافت. اما چالش‌های کنونی جمعیتی در ایران نشان از ضرورت بازنگری همه‌جانبه این سیاست‌ها دارد. این مقاله با بهره‌گیری از روش پژوهش کیفی (استفاده از داده‌های آرشیوی، تکنیک‌ بحث گروهی و جلسات کارشناسی) تلاش دارد ضمن شناخت مهمترین چالش‌های جمعیتی ایران، به ارائه راهبردها و راهکارهایی در این زمینه بپردازد. طبق اجماع نظر نخبگانی، اهم چالش‌های کنونی و پیش­روی جمعیت ایران شامل: «تأخیر در ازدواج و افزایش نسبت تجرد و طلاق»، «میزان باروری پایین»، «سالخوردگی جمعیت در سال‌های آتی»، «توزیع نامتوازن جمعیت و عدم تعادل­های منطقه­ای»، «مرگ‌ومیر بالا و معلولیت­های ناشی از حوادث غیرعمدی»، «آلودگی و تخریب منابع و محیط­زیست»، «مسئله تأمین مسکن و اسکان غیررسمی»، و نیز «مهاجرت بین‌المللی به داخل و خارج از کشور» می‌باشد. افزون ­بر اینها، چالش­های سیاست‌گذاری و مدیریتی جمعیت شامل «فقدان پنجره واحد مدیریتی و نظارتی برای راهبری جمعیت در کشور»، «تراکم، تعارض و تناقض قوانین و مقررات مرتبط با جمعیت»، «بازیگران متعدد و عدم مدیریت تضاد و تعارض منافع»، «سیاست‌گذاری‌های تک­بعدی و کوتاه مدت با رویکرد مُسَکّنی»، «عدم پایش فرایندها و ارزیابی اجرای سیاست­ها»، و «مسئله کمبود، پایین بودن کیفیت و یا عدم دسترسی به آمارهای جمعیتی» نیز مورد تأیید و تأکید نخبگان قرار دارد. «پنجره جمعیتی»، «بالا بودن سهم زنان در سن باروری»، و نیز «باروری ایده­آل بالاتر از سطح جانشینی» سه فرصت جمعیتی کشور محسوب می‌شوند. در این مطالعه، متناظر با هر یک از چالش‌های برشمرده، راهبردها و راهکارهایی نیز پیشنهاد شده است.