مطالعه تغییر سیاست جمعیت در ایران: کاربست چارچوب ائتلاف مدافع
نویسندگان
1 استاد مدیریت دولتی، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 دانشآموخته دکتری مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 دانشیار جمعیتشناسی، گروه جمعیتشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4 دانشیار جمعیتشناسی، گروه جمعیتشناسی، دانشکدة علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
5 استادیار مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
6 دانشآموخته کارشناسی ارشد جمعیتشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22034/jips.2024.202091چکیده
خطمشی جمعیت در ایران پس از حدود سه دهه اجرای سیاست کنترل جمعیت و تنظیم خانواده، با ابلاغ سیاستهای کلی جمعیت در سال 1393، جهتگیری معکوسی را آغاز کرده و با طی فراز و نشیبهای فراوان، در نهایت با تصویب و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در سال 1400، به کلی تغییر کرد. مطالعه حاضر درصدد پاسخ به این سؤال کلی است که «چرا و چگونه خطمشی ملّی جمعیت در ایران تغییر کرد؟». این پژوهش درصدد است تا فرآیند تغییر این خطمشی را با یکی از چارچوبهای مطرح در فرآیند خطمشی عمومی، یعنی چارچوب ائتلاف مدافع و با جهتگیری فلسفی پساتحصّلگرا، رویکرد پژوهشی کیفی و استراتژی مطالعه موردی تبیین کند. استفاده از این چارچوب، میتواند سبب بسط، تقویت و رفع اشکالات آن و توسعه نظری مطالعات خطمشی شود. یافتههای پژوهش نشان داد که دو ائتلاف مدافع در بدنه خطمشی جمعیت در ایران ایجاد شدهاند: (الف) ائتلاف مدافعان کنترل جمعیت و تنظیم خانواده، (ب) ائتلاف مدافعان افزایش جمعیت و فرزندآوری. بر اساس یافتهها میتوان تغییر خطمشی از برنامه کنترل جمعیت و تنظیم خانواده به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت را به سازوکارهای علّی این چارچوب یعنی «یادگیری خطمشیمحور»، «التهابات و شوکهای بیرونی»، «شوکهای درونی» و همچنین به میزان کمتر «توافق مذاکرهای» نسبت داد. به خطمشیگذاران فهم بهتر فرآیند خطمشیگذاری در ایران و توجه به موضوع ائتلافها و اهمیت آنها و درسآموزی از توفیقها و شکستها در فرآیند خطمشیگذاری، پیشنهاد میشود.
