مطالعه کیفی بسترها و زمینههای مهاجرت بازگشتی اعضای هیئت علمی در شهر تهران
نویسندگان
1 دانشجوی دوره دکتری جامعهشناسی، گروه جامعهشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار جمعیتشناسی، گروه جمعیتشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشیار رفاه اجتماعی، گروه جامعهشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
doi
10.22034/jips.2021.306276.1129چکیده
مطالعه حاضر درصدد شناسایی بسترها و زمینههای اثرگذار بر مهاجرت بازگشتی اساتید دانشگاهها در کشور در بازه دهساله اخیر است. این مطالعه، با استفاده از روش کیفی دادهبنیاد (گرندد تئوری) و با بهرهگیری از ابزار مصاحبه صورت گرفت. جامعه مورد مطالعه شامل اساتیدی از دانشگاههای شهر تهران است که تجربه مهاجرت بازگشتی به ایران داشتهاند. نمونهگیری بهصورت هدفمند و گلولهبرفی انجام شد و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در نهایت، با 30 نفر از اساتید دانشگاه مصاحبه انجام شد. یافتهها مبیّن آن است که عوامل علّی مهاجرت بازگشتی اساتید شامل: عوامل اقتصادی (کمبودهای معیشتی- رفاهی باتوجهبه وضعیت درآمدی فرد در خارج از کشور، مخارج بالای زندگی)، عوامل اجتماعی (احساس نابرابری اجتماعی، وضعیت مبهم اشتغال، احساس سرخوردگی و فقدان سرمایه اجتماعی) و عوامل فردی-انگیزشی و اخلاقی (تعلق و وابستگی به خانواده و دغدغه اعتلای علمی کشور) میباشند. در کنار عوامل نامبرده، عوامل زمینهای شامل: عوامل روانشناختی (مشکلات روحی-روانی و تعلقات عاطفی فرد) و عوامل شغلی-علمی (امکان اشتغال و دافعههای شغلی)، بههمراه عوامل مداخلهگری چون، عدم بنیه مالی و نیز سیاستگذاریها (مهاجرتی و شغلی) در بروز این پدیده، ایفای نقش مینمایند. یافتهها حکایت از چندبعدی بودن و درهمتنیدگی عوامل ساختاری، محیطی و عاملیتی دارد که مجموعه این عوامل بهصورت توأمان بر پدیده مهاجرت بازگشتی مؤثرند.
