علل و تعیین‌کننده‌های مهاجرت برگشتی در ایران طی دوره 90-1385

نویسندگان

1 استادیار گروه مهاجرت داخلی و شهرنشینی، موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.

2 دانشجوی دکتری جمعیت شناسی دانشگاه تهران، عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور (نویسنده مسئول).

3 استادیار جمعیت‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور

doi
چکیده

مهاجرت برگشتی یکی از الگوهای مهاجرت است که کمتر در مطالعات به آن توجه شده است. افزایش درصد مهاجرت­های شهر به روستا در سالهای اخیر می‌تواند نشانگر تغییر الگوهای مهاجرتی در ایران باشد. هدف از مقاله حاضر انداز­ گیری مهاجرت برگشتی بر اساس داده های موجود و شناخت عوامل موثر بر آن است. در این مطالعه از رویکرد اقتصاد نئوکلاسیک جهت تحلیل و تبیین مهاجرت برگشتی و علل آن در مناطق مختلف به کار گرفته شد. روش تحقیق مورد استفاده تحلیل داده های ثانویه داده­های خرد 2 درصد  مرکز آمار ایران است. نتایج نشان داد که بازگشت مهاجران در برخی استانها مانند خراسان رضوی، فارس، گیلان و مازندران بیشتر از استانهای دیگر بوده است. پیروی از خانوار، دستیابی به مسکن بهتر و اشتغال از عوامل تعیین­کننده در بازگشت مهاجران به مبدأ مهاجرت‌شان بوده است. دستیابی به مسکن بهتر یکی از دلایل بازگشت مهاجران است که در طبقات و متغیرهای مختلف تاثیرگذار است و در تمامی طبقات شغلی مختلف (کارفرما، کارکن مستقل، مزد بگیر بخش خصوصی) مشاهده می­گردد. الگوی بازگشت مهاجران نشان­دهنده بازگشت به استانهای همسایه، مناطق برخوردار و نیمه برخوردار است. نتایج تحلیل چندمتغیره نشان داد که متغیرهای جنس، تحصیلات، سن، جریان مهاجرت و سطح توسعه­یافتگی، 27 درصد از تغییرات مهاجرت اقتصادی را برای مهاجران برگشتی سرپرست خانوار تبیین می­کند.