نقش عوامل غیرمشهود در پیدایش و رفع فقر

نویسندگان

1 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران

2 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران

3 دانشیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

4 دانشجوی دکتری دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران

doi
چکیده

فقر اقتصادی یکی از موضوعات پژوهشی اساسی در اقتصاد اسلامی است. از منظر مکتب اقتصادی اسلام، آنچه در تحلیل و تبیین جامع از پدیده فقر اهمیت بسزایی دارد، درنظرگرفتن علل غیرمشهود ایجادکننده و رفع‌کننده فقر در کنار سایر عوامل است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی - توصیفی تلاش دارد ضمن اشاره به برخی آیات و روایات در حوزه فقر، نگاه جامع‌تری از پدیده فقر و عوامل موجِد و رافِع فقر ارائه دهد. دررابطه‌با کیفیت کشف و تحلیل روابط بین سنن حاکم بر حوزه رفع نیازهای معیشتی، سه مرحله اصلی «ایضاح مفاهیم مربوط به سنتهای الهی»، «کشف مصادیق مفاهیم مذکور باتکیه‌بر روایات برای فهم بهتر آن‌ها» و «استخراج روابط میان سنتهای الهی» طی می‌شود. مطابق یافته‌های پژوهش عوامل مؤثر بر پیدایش و رفع فقر ازطریق فهم سازوکار برخورداری از رزق قابل‌فهم است. براین‌اساس، رزق مقدر (شامل اقسام مشروط و غیرمشروط) و رزق تفضلی از طریق عوامل مؤثر بر نفس دریافت‌کننده رزق، کیفیت فقر یا بی‌نیازی فرد را مشخص می‌کنند.