قیمتگذاری عوارض آزادراهها با توسعه مدلهای اقتصادی در شرایط عدم قطعیت
نویسندگان
1 دانشیار، گروه مهندسی صنایع، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه مهندسی عمران- مهندسی حمل و نقل، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران
doi
10.22034/tri.2022.82819چکیده
استفاده از سرمایۀ بخش خصوصی راهحل پایدار و مناسب برای توسعه زیرساختهای حمل و نقل به خصوص آزادراهها است. تحلیل اقتصادی احداث آزادراهها در مرحله برنامهریزی و تعیین نرخ اقتصادی عوارض در آنها لازمه جلب اطمینان سرمایهگذاران در این بخش است. اطلاع از نرخ عوارض در نقطه سربهسر اقتصادی و محاسبه دقیق شاخصهای اقتصادی احداث آزادراهها، ریسک سرمایهگذاری را برای سرمایهگذار خصوصی کم میکند. شناسایی موارد هزینهای و درآمدی احداث آزادراهها و تعریف رویکردی مشخص برای محاسبه نرخ عوارض با درنظر گرفتن ارزش زمانی پولی و عدم قعطیت هزینهها و درآمدها یکی از چالشهای پیشروی دولت در این صنعت است. در این مقاله، بر اساس اسناد مطالعه تعدادی آزادراه در کشور، موارد هزینهای و درآمدی ساخت یک آزادراه شناسایی و به صورت سلسله مراتبی دستهبندی شده است. یکی از روشهای تعیین نرخ عوارض در نقطه سربهسر، روشهای اقتصاد مهندسی است. عموماً در این روشها، موارد هزینهای و درآمدی طرح ثابت و قطعی فرض میشوند. در حالیکه در واقعیت این مقادیر پیشبینیشده و غیرقطعیاند. در این مقاله، مدلهای اقتصاد مهندسی در شرایط تصادفیبودن درآمدها و هزینهها تحت توزیع آماری بتا توسعه داده شدهاند. دو مدل اقتصاد مهندسی برای تحلیل اقتصادی و تعیین نرخ عوارض آزادراهها تحت قطعیت و عدم قطعیت درآمدها و هزینهها و بر اساس ساختار شکست آنها ارائه شده است. جهت اعتبارسنجی مدلهای پیشنهادی، نرخ اقتصادی عوارض در یکی از آزادراههای در حال احداث و بر اساس دادههای مرحله مطالعاتی آن تعیین شده است. نتایج تحلیل اقتصادی نشان میدهد که تعیین نرخ عوارض به صورت سنتی برای سرمایهگذار بخش خصوصی جذابیتی ندارد و پیشنهاد میشود از رویکرد ارائهشده به جای رویکرد سنتی در تحلیل اقتصادی و قیمتگذاری عوارض استفاده شود.
