نمود بعضی از پدیدههای طبیعی در گاهشماری بلوچان (با تکیه بر اصالت واژگان ایرانی)
نویسندگان
1 دانشیار فرهنگ و زبانهای باستانی ایران، گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه ولایت ایرانشهر، ایرانشهر، ایران
doi
10.48311/cfl.2025.86460.0چکیده
زمان رویداد بعضی از پدیدههای طبیعی مانند طلوع و غروب خورشید، وزش بادها و بارش بارانها، رشد و باردهی گیاهان، زاد و ولد و رشد دامها، در فرهنگ گاهشماری بعضی اقوام شاخص است. قوم بلوچ یکی از اقوام ایرانی است که در فرهنگ گاهشماری آن پدیدههای طبیعی تا گذشتهای نهچندان دور نمود برجسته ای داشتهاند. این مقاله با روشی توصیفی 69 عنوان از پدیدههای طبیعی را که در فرهنگ گاهشماری مردم بلوچ، در مناطق جغرافیایی ایرانشهر، بمپور و لاشار، شاخصتر بودهاند، به نمایش گذاشته است. نتایج نشان میدهد که 85 درصد از واژههای به کاررفته در ساخت این 69 عنوان اصالت ایرانی دارند و نمود پدیده های طبیعی از طریق کشاورزی و دامداری در گاهشماری بلوچانِ مناطق مورد مطالعه چشمگیر بوده است. اما با گسترش سطح سواد، دسترسی به انواع رسانه، آشنایی و دسترسی آسان به ساعت و تقویم و تغییر مدلول بعضی کالاها، افراد نسلهای جدید در چند دهۀ اخیر با عناوین معرفیشده آشناییِ چندانی ندارند و کمتر از آنها استفاده میکنند. بنابراین، با هدف ترمیم بخشی از شکاف فرهنگی بین نسلها در بلوچستان و نشان دادن تأثیر اندیشۀ ایرانی بر فرهنگ گاهشماری بلوچان از طریق این گونه واژه ها، ضرورت مستندسازی و انتقال این دادهها به نسلهای جدید و آینده ایجاب میکند.