نمود بعضی از پدیده‏های طبیعی در گاه‌شماری بلوچان (با تکیه بر اصالت واژگان ایرانی)

نویسندگان

1 دانشیار فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران، گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه ولایت ایرانشهر، ایرانشهر، ایران

doi
10.48311/cfl.2025.86460.0
چکیده

زمان رویداد بعضی از پدیده‏های طبیعی مانند طلوع و غروب خورشید، وزش بادها و بارش باران‌ها، رشد و باردهی گیاهان، زاد و ولد و رشد دام‌ها، در فرهنگ گاه‌شماری بعضی اقوام شاخص است. قوم بلوچ یکی از اقوام ایرانی است که در فرهنگ گاه‌شماری آن پدیده‏های طبیعی تا گذشته‏‏ای نه‌چندان دور نمود برجسته ‏ای داشته‏اند. این مقاله با روشی توصیفی 69 عنوان از پدیده‏های طبیعی را که در فرهنگ گاه‌شماری مردم بلوچ، در مناطق جغرافیایی ایرانشهر، بمپور و لاشار، شاخص‏تر بوده‏اند، به نمایش گذاشته است. نتایج نشان می‏دهد که 85 درصد از واژه‏های به‏ کار‏رفته در ساخت این 69 عنوان اصالت ایرانی دارند و نمود پدیده های طبیعی از طریق کشاورزی و دامداری در گاه‌شماری بلوچانِ مناطق مورد مطالعه چشمگیر بوده است. اما با گسترش سطح سواد، دسترسی به انواع رسانه، آشنایی و دسترسی آسان به ساعت و تقویم و تغییر مدلول بعضی کالاها، افراد نسل‌های جدید در چند دهۀ اخیر با عناوین معرفی‌شده آشناییِ چندانی ندارند و کم‌تر از آن‌ها استفاده می‏کنند. بنابراین، با هدف ترمیم بخشی از شکاف فرهنگی بین نسل‌ها در بلوچستان و نشان دادن تأثیر اندیشۀ ایرانی بر فرهنگ گاه‌شماری بلوچان از طریق این گونه واژه ‏ها، ضرورت مستندسازی و انتقال این داده‏ها به نسل‌های جدید و آینده ایجاب می‏کند.