نقد و بررسی اشعار شیرهدوما در استان کهگیلویه و بویراحمد
نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات فارسی، گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
2 مدرس زبان و ادبیات فارسی، گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
doi
10.48311/cfl.2025.86449.0چکیده
ادبیات شفاهی کهگیلویه و بویراحمد با گسترهای از گونههای منظوم، از ترانههای کار و لالاییها تا حبسیهها و اشعار آیینی، بخش مهمی از هویت فرهنگی قوم لُر را شکل میدهد. در این میان، ترانههای آیینی «شیرهدوما» بهعنوان نمونهای برجسته از شعر غنایی زنانه، در آیینهای شادی و بهویژه مراسم عروسی، بهوسیلۀ زنان روستایی و عشایر اجرا میشوند و جلوهای از پیوند زبان، احساس و آیین را آشکار میسازند. این پژوهش با رویکرد تلفیقی میدانی و کتابخانهای و در چارچوب نظری قوم ـ ادبی و اجرامحور، به تحلیل ساختار زبانی، موسیقایی و صور خیال این اشعار پرداخته است. در بخش میدانی، دادهها، از طریق مصاحبۀ مستقیم، آوانگاری صوتی و مشاهدۀ مشارکتی میان گویشوران بومی گردآوری شد و سپس با روش تحلیل سهسطحی زبانی، زیباییشناختی و فرهنگی، بررسی گردید. نتایج نشان میدهد که عناصر تشبیه، استعاره، کنایه، اغراق و مجاز، بیشترین بسامد را دارند و تخیل بومی در این قالبها، واقعیت زیسته را به قلمرو معنا و احساس جمعی ارتقا میدهد. بررسی موسیقی کناری و ریتم گفتار، نیز نشان داد که الگوی وزنی اشعار شیرهدوما مبتنی بر آهنگ طبیعی زبان لری است و این ویژگی، به استمرار سنت شفاهی و وحدت فرهنگی قوم لُر یاری رسانده است. در جمعبندی، ترانههای شیرهدوما نه صرفاً متون شاعرانه، بلکه اسناد ارزشمند مردمنگارانهایاند که پیوند پویای زبان، جنسیت و آیین را در زیست فرهنگی جنوب غرب ایران انعکاس میدهند و نمونهای گویا از کارکرد آیینی زبان در خلق معنا و حفظ هویت قومی بهشمار میآیند.
