فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از میان گونه‌های مختلف ادبیات عامه، اشعار و به‌ویژه ترانه‌ها به‌دلیل کوتاهی، جذابیت، کاربرد گسترده و سهولت حفظ، همواره از رسانه‌های تأثیرگذار در انتقال پیام بوده‌اند. در مطالعۀ انواع گوناگون ترانه‌ها به نوعی شعر خاص برخوردیم که به «حسینا» معروف است. بر این اساس مسئلۀ اصلی پژوهش پاسخ به این پرسش‌هاست که حسینا کیست یا چیست؟ گونۀ شعری موسوم به «حسینا» از نظر ساختار و محتوا چه ویژگی‌هایی دارد؟ و آیا می‌توان آن را زیرژانری مستقل در نوع شعری ترانۀ دانست؟ روش پژوهش حاضر توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری از طریق مطالعۀ منابع کتابخانه‏ای بوده است. براساس جست‌وجوهای صورت‌گرفته حداقل هفت روایت شناخته‌شده از داستان حسینا و حدود دویست ترانه شناسایی شد که دربردارندۀ نام «حسینا» یا روایت‌گر سرگذشت او هستند. «حسینا» شخصیتی عاشق، جوانمرد و شجاع در ادبیات عامۀ ایران است که زندگی عاشقانۀ او و معشوقش با نام‌هایی چون دلارام، دلارا، مریم، شهربانو، خاتون و پری همواره مورد توجه مردم نواحی مختلف ایران بوده است. پراکندگی جغرافیایی این اشعار در خراسان، بیرجند، اصفهان، لارستان فارس، خور و بیابانک، هرات و دیگر مناطق گزارش شده است. اغلب این اشعار در قالب دوبیتی و با محتوای عاشقانه و غنایی، گاه همراه با توصیف ویژگی‌های قهرمانی و پهلوانی سروده شده‌اند. رد پای این شخصیت داستانی تا ادبیات معاصر ادامه دارد؛ چنان‌که در رمان سال بلوا اثر عباس معروفی «حسینا» با همان رنگ و بوی نیمه‌افسانه‌ای حضور دارد. همچنین براساس مطالعات ژانرشناسانه، «حسیناسرایی» به‌علت ویژگی‌های متمایز از دیگر دوبیتی‌ها می‌تواند به‌عنوان زیرژانری مستقل در ترانه‌های عامۀ ایران معرفی شود.