مقایسۀ تطبیقی آسیب‌شناسی محتوایی شعر عامیانۀ عاشورایی خوزستان و مقتل شوشتری

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

4 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

doi
10.48311/cfl.2025.86427.0
چکیده

این پژوهش به روش توصیفی به بررسی تطبیقی آسیب‌های موجود در شعر عاشورایی شاعران معاصر عرب خوزستان و متون کلاسیک نظیر «مقتل شوشتری» پرداخته است. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی و تحلیل انحرافات محتوایی و عقیدتی مشترک در ادبیات عاشورایی است که علی‌رغم غنای فنی و عشق به اهل بیت(ع)، از آسیب‌های جدی رنج می‌برد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در این شعر آسیب‌هایی چون: غلو، سخن گفتن از زبان اهل بیت(ع)، استفاده از تعابیر نالایق به‌منظور ترحم نسبت به اهل بیت(ع)، نگاه جبرگرایانه به واقعۀ عاشورا، پررنگ کردن پدیدۀ تشنگی در واقعۀ کربلا، اسطوره‌سازی به جای اسوه‌سازی، قرائت احساسی، خرافه‌پردازی و نسبت دادن رفتارهایی ناشایست به امام حسین(ع) و اهل بیت ایشان وجود دارد. نتایج تحقیق تطبیقی حاکی از آن است که این آسیب‌ها در شعر معاصر تشدید یافته‌اند، اما در متون کلاسیک ریشه دارند. مقتل شوشتری نیز با وجود جنبه‌های مثبت عرفانی و استفاده از منابع معتبر تاریخی و روایی، حاوی برخی از این آسیب‌هاست. این انحرافات با رسوخ در شعر عاشورایی عربی خوزستان موجب تضعیف جنبه‌های تاریخی، سیاسی و تربیتی عاشورا شده و عزاداری را به عملی صرفاً احساسی تبدیل می‌کنند که از درس‌های اساسی قیام امام حسین(ع) فاصله می‌گیرد.