نزاع آیینی مرگ و زندگی و بازتاب نمادین آن در افسانه های جادویی ایرانی
نویسندگان
1 دانش آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، ایران.
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه شهید بهشتی، ایران
doi
10.48311/cfl.2025.27612چکیده
افسانههای جادویی ایرانی بازتابی نمادین از نبرد میان خیر و شر و به بیان اسطورهای اهورا و اهریمن هستند. این افسانهها در ساختار و محتوا بازنمایانندۀ نزاعی آیینی و هستی شناختیاند که از آغاز آفرینش تا پایان آن امتداد دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نمادهای مرگ و زندگی در این افسانهها و تبیین نسبت آنها با نظامهای فرهنگی، دینی و اسطورهای ایران، بر آن است تا ساختار نمادین این روایتها را واکاوی کند. تحلیل های پژوهش بر پایۀ کتاب ریخت شناسی افسانه های جادویی اثر پگاه خدیش قرار دارد، زیرا تمامی افسانه های این کتاب بر اساس تقسیم بندی آرنه ـ تامسون در ردۀ افسانه های جادویی قرار دارد و خدیش در هنگام گردآوری به روایت اصلی افسانه ها وفادار بوده است. روش تحلیل داده ها توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای است. یافتههای این پژوهش نشان میدهند که عناصر تکرارشوندهای همچون شیشۀ عمر، دیو، پری، میوۀ مقدس و قهرمان همگی در راستای ترسیم ساختاری دوگانه از مرگ و زندگی قرار دارند و این عناصر با پیشمتنهایی از متون دینی و اسطورهای پیوند برقرار کردهاند؛ از این رو افسانۀ جادویی دارای ساحتی آیینی اند که بنیادهای فرهنگی و جهانشناختی کهن را بازتاب میدهند.
